AB GÜNDEMİ: Standardizasyonun Artan Önemi: Avrupa Komisyonundan AB Standardizasyon Stratejisi

Standardizasyonun Artan Önemi: Avrupa Komisyonundan AB Standardizasyon Stratejisi

Avrupa Komisyonunun İç Pazar’dan Sorumlu Üyesi Thierry Breton tarafından 2 Şubat 2022 tarihinde sunulan AB Standardizasyon Stratejisi, Avrupa kıtası için standardizasyonun jeostratejik önemini vurguluyor. Avrupa standardizasyonu için dönüm noktası olan Strateji ile yeşil ve dijital tek pazarın teşvik edildiği, Avrupa değerleri ve dayanıklılığın desteklendiği, AB standartlarının küresel liderliğinin hedeflendiği bir yaklaşım benimseniyor. Avrupa Komisyonu, bu stratejiyle Avrupa’da ve küresel bağlamda standardizasyonla ilgili zorlukların ve fırsatların hızlı bir şekilde ele alınmasını, Avrupa’nın standartlar konusunda ‘ilk hareket eden’ aktör hâline gelmesini ve rekabet avantajına sahip olmasını amaçlıyor.

Avrupa Standardizasyon Sistemi

Her yıl Avrupa düzeyinde yaklaşık 1500 standart yayımlanmaktadır. Bu standartların yaklaşık %20’si Avrupa Komisyonu tarafından zorunlu kılınan uyumlaştırılmış standartlardır. Avrupa Standardizasyonu Sistemi (ASS) içinde ASS’nin bütünlüğünü, kapsayıcılığı ve erişilebilirliğini desteklemek, iyi yönetişim ilkelerini uygulamaya koymak üzere Avrupa Standardizasyon Kuruluşları (European Standardisation Organisations- ESO) görev almaktadır: Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN), Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi (CENELEC) ve Avrupa Telekomünikasyon Standartlar Enstitüsü (ETSI). Bu kurumlar, Avrupa standardizasyonuna ilişkin 1025/2012 sayılı Avrupa Standardizasyon Tüzüğü uyarınca standartlar ve standardizasyon çıktıları geliştirme talep edebilmektedirler. 2016 tarihli ABAD kararına (James Elliot davası) göre de kabul edilen standartlar, AB hukukunun bir parçası hâline gelmektedir. Ancak uyumlaştırılmış standartların yasal etkileri, mevcut yasal düzende net bir şekilde açıklanmamakta ve Komisyonun Avrupa Standardizasyon Kuruluşları (CEN, CENELEC ve ETSI) ile ilgili rolü ve sorumlulukları hakkında açık sorular içermektedir.

ASS, son 30 yılda, işletmelerin AB yasalarına uyum sağlaması için 3600’den fazla uyumlaştırılmış standardın yanında AB vatandaşlarının güvenliğini sağlamak ve çevrenin korunmasını teşvik etmek için de çok sayıda Avrupa standardı sunmuştur. Ancak standartların küresel anlamda stratejik bir konu hâline gelmesi ve Avrupa dışı aktörlerin uluslararası standartları belirlemedeki iddialarını artırması, ASS’nin küresel koşullara göre güncellenmesi gerektiğini gözler önüne serdi.

Avrupa Komisyonunun, yeni bir Standardizasyon Stratejisi ve 2012 tarihli Avrupa Standardizasyon Tüzüğü’ne ilişkin yeni yasal düzenlemeleri getirmeye ilişkin planı ilk olarak ‘’2020 Sanayi Stratejisi’nin Güncellenmesi: Avrupa’nın Toparlanması için Daha Güçlü Bir Tek Pazar Oluşturma’’ başlıklı raporunda duyuruldu. Mayıs 2021’e gelindiğinde 17 AB Üye Devleti, Avrupa Standardizasyon sistemindeki uzun onay süreçleriyle ilgili bir rapor hazırlayarak Komisyondan Avrupa Standardizasyon Sistemi’ni revizyon talebinde bulundular. Haziran 2021’de ise Avrupa standardizasyon sisteminin karşılaştığı zorlukları ele almayı ve geliştirmeyi amaçlayan, uluslararası düzeyde daha iddialı ve stratejik olmayı ve AB sanayi ekosisteminin yeşil ve dijital dönüşümünden kaynaklanacak standardizasyon ihtiyaçlarına yanıt vermeyi hedefleyen Komisyon, ASS’nin revizyonu girişimini başlattı. 2 Şubat 2022’de ise mevcut standardizasyon sisteminde KOBİ’lere ve gelişmekte olan teknolojilere gerekli ilginin gösterilmediğini kabul eden Avrupa Komisyonu, Avrupa’daki standardizasyonun siyasi olarak yüksek düzeyde koordine edilebileceği yeni stratejisini sundu.

Strateji Ne Vaat Ediyor?

Avrupa Komisyonunun yayımladığı yeni stratejide Avrupa için yeni standartların belirleneceği altı öncelik alanı sıralanıyor. Bu alanlar; COVID-19 salgınını durdurmak için geliştirilen aşı ve ilaçlar, kritik hammaddelerin geri dönüşümü, yeşil hidrojen kullanımı, düşük CO2’li çimento/yapı malzemeleri, yarı iletken sertifikasyonu ve veri hakkında geliştirilecek standartları kapsıyor. Özellikle Avrupa Standardizasyon Kuruluşlarının bu alanlara öncelik vermesi gerektiğinin altı çiziliyor.

Avrupa Komisyonu, AB’nin küresel rekabet gücünü artırmayı, yeşil ve dijital bir ekonomiyi mümkün kılmayı ve Avrupa değerlerini korumayı amaçlayan AB Standardizasyon Stratejisi ile AB’nin stratejik alanlarda (lityum piller, yüz tanıma teknolojisi, çip sertifikasyonu ve veri standartları gibi) standardizasyon ihtiyaçlarının öngörülerek ele alınmasına yardımcı olması için üst düzey bir forum oluşturulmasını hedefliyor. Bu üst düzey forumla birlikte Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) ve Uluslararası Elektronik Komisyonu (IEC) gibi uluslararası kuruluşlarda Avrupa önceliklerinin belirlenmesi ve temsil edilmesi -Avrupa standartlarını uluslararasılaştırmak amacıyla- planlanıyor. Kurulacak forumda, üye ülkelerin üst düzey temsilcileri, ulusal ve Avrupa Standardizasyon Kuruluşlarının yanı sıra sanayi, akademi ve sivil toplum kuruluşlarının da dâhil olacağı alt gruplar ile koordineli çalışılması hedefleniyor.

Avrupa Komisyonu, forum dışında bünyesinde bulundurduğu Genel Müdürlüklerden ve AB ajansları uzmanlığından yararlanılacak bir Mükemmeliyet Merkezi’nin oluşturulmasını istiyor. Bu merkezin başında olacak ve standardizasyon faaliyetleri konusunda rehberlik sağlayacak Baş Standardizasyon Sorumlusu pozisyonunun da oluşturulmasını öneriyor. Komisyon, bu kurumun oluşturulmasıyla birlikte Avrupa tarafından desteklenen uluslararası standardizasyon sistemi içerisinde ISO ve diğer ilgili uluslararası forumların izlenmesini, bilgi paylaşımı yapılmasını, koordineli iş birliklerinin sağlanmasını –sürece ulusal standardizasyon sistemlerinin de dâhil edilmesini- ve Avrupa yaklaşımının güçlendirilmesini sağlayacak.

Komisyon endüstri ekosistemi, inovasyon ve son teknolojide ASS’nin liderliğini sağlamak için Ufuk Avrupa ve Dijital Avrupa programları dahil olmak üzere, Avrupa’daki Ar-Ge tabanından, yeni standartların ve yol haritalarının belirlenmesi/test edilmesi için Standardizasyon Güçlendiricisi (Standardisation Booster) başlatmayı planlıyor. Standardizasyon Güçlendiricisi’nin, standardizasyonda uzmanlık ve beceriler geliştirilmesi noktasında da fayda sağlanacağı düşünülüyor.

CEN, CENELEC ve ETSI gibi Avrupa Standardizasyon Kuruluşlarında değişiklik yapılmasını isteyen Komisyon, AB standardizasyon sisteminin kurumsal yapısında da değişiklikler planlıyor. CEN ve CENELEC’de standart belirlemede yalnızca üye ülkelerin oy hakkı varken, ETSI’de Ulusal Standardizasyon Kuruluşları ve özel sektör temsilcilerine de oy hakkı veriliyor ve üyelik ücretlerine göre etkileri tartılıyor. Stratejide, ETSI’de, bazı çok uluslu şirketlerin tüm paydaşları temsil eden kurumlardan daha fazla etkisinin olduğundan bahseden Komisyon, Ulusal Standardizasyon Kuruluşlarının etkisini artırmak istiyor. Komisyonun bu kararının özellikle Huawei gibi Avrupalı olmayan şirketlerin Avrupa’daki etkisinden duyulan endişeden kaynaklandığı düşünülüyor.

Strateji incelendiğinde, Komisyonun bir dizi önlemi harekete geçirerek standardizasyon sürecini kısaltmayı amaçladığı görülüyor. Özellikle Çin’den gelen devlet güdümlü teknolojik standardizasyon hedeflerinin gerisinde kalmak istemeyen Komisyonun, Avrupa’nın konumunun uluslararası standardizasyon sistemine daha fazla yansıtılması ve geride kalınmaması için bu hamleyi yaptığı dikkat çekiyor.

Standartları yeşil ve dijital bir AB Tek Pazarı’nın merkezine koymayı ve ASS’nin küresel rolünü güçlendirmeyi amaçlayan AB Standardizasyon Stratejisi’nin hedefleri, aşağıdaki beş ana başlıkta toplanıyor:

-Stratejik alanlarda standart ihtiyaçlarını öngörmek, öncelikleri belirlemek ve hızlıca ele almak

- ASS’nin standardizasyon yönetişimini ve bütünlüğünü desteklemek

-Uluslararası standardizasyonda Avrupa liderliğini desteklemek

- İnovasyonu desteklemek

- Yeni nesil standardizasyon uzmanlarının yetişmesini sağlamak

Komisyonun yeni stratejisi kabul edildiğinde AB destekli belirlenmiş uyumlaştırılmış standartların, Avrupa’nın ulusal standardizasyon kuruluşlarınca da benimsenmesinin sağlanması planlanıyor. Böylece çelişkili standart uygulamalarının önüne geçilerek Avrupa kıtasında standardizasyon konusunda eşgüdümlü hareket edilecek.

Brüksel Standart Belirlemede Başarılı Olur mu?

Komisyonun, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Dijital On Yıl gibi stratejik hedeflerine ulaşmak için güçlü ve iyi işleyen ASS oldukça önemli. Yeni strateji ile Komisyon, yeşil ve dijital hırslara, teknoloji konusunda standartları belirlemeye ve uluslararası arenada Avrupa standartlarını konuşlandırmaya karşı daha stratejik bir ASS yaklaşımıyla geliyor. Bu yaklaşım ile Avrupa’da ve küresel düzeyde standardizasyon için zorlukların ve fırsatların daha iyi ele alınması amaçlanıyor.

AB’nin uluslararası standartları belirleme yarışına dâhil olabilmesi için daha aktif bir rol üstlenmesi gerekiyor. Lityum piller, bağlantılığı yüksek otomotivler, artırılmış gerçeklik, yapay zekâ ve yüz tanıma sistemleri gibi kritik teknolojiler gibi alanlarda diğer ülkelerin uluslararası standardizasyon kuruluşlarında daha fazla etkili olduğu görülüyor. Özellikle Çin ve ABD gibi uluslararası standartları belirlemede yarış halinde olan ve giderek Avrupa’daki etkilerini artıran ülkelerle yarışabilmesi için hidrojen veya pil sektörü gibi yatırım projeleri için hayati öneme sahip olabilecek standartları hızlı bir şekilde belirleyerek ilk hamle avantajının sağlanması gerekiyor. AB, inovasyondaki standardizasyonu belirlemek için  tüm paydaşlarla hızlı ve koordineli bir şekilde hareket etmelidir.

Son on yılda büyük bir standardizasyon gücü hâline gelen Çin’in standardizasyon faaliyetlerinin gerisinde kalmak  istemeyen Avrupa Komisyonunun hem yatay hem de dikey standardizasyon süreçlerini etkili bir şekilde planlaması gerekiyor. Bunun nedeni Çin’in, geçen yıl yeni bir Standardizasyon Stratejisi başlatarak yatay, küresel standartları belirleyen kuruluşlardaki varlığını artırarak da dikey standardizasyonunu güçlendirmiş olması. Özellikle AB’nin, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesinde Çin standartlarının daha fazla yayılmasına karşı koymak için somut önlem ve eylemleri hayata geçirmesi gerekiyor.

Sonuç olarak stratejinin hedefleri doğrultusunda başarı elde edebilmesi Avrupalı aktörlerin ve Üye Devletlerin standardizasyon süreçlerine aktif katılımlarına ve uluslararası düzeyde standardizasyonda ne kadar başarı sağlayabileceklerine bağlı olacaktır.

Sema Nur Yeniyıldız, İKV Uzman Yardımcısı