İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
1-15 EKİM 2022

AB GÜNDEMİ: AB’nin Göç ve İltica Üzerine 2022 Yılı Raporu

AB’nin Göç ve İltica Üzerine 2022 Yılı Raporu

2015 yılının yazında Avrupa Birliği, bir milyondan fazla göçmenin sığınma talebi ile karşı karşıya kalmış, buna karşılık başta Üye Devletler olmak üzere AB kurumlarının bir uzlaşı sağlayamaması ve bu sebeple zamanında politikalar üretememesi “göç yönetimi krizi” olarak adlandırılmıştı. Aradan yedi yıl geçmesine rağmen, göç konusu hâlâ AB’nin önemli gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Hatırlanacağı üzere, Avrupa Komisyonu, 23 Eylül 2020 tarihinde, göçün daha insani, hak temelli ve kapsamlı olarak yönetilmesini sağlamak amacıyla bir dizi yasama paketinden oluşan Yeni Göç ve İltica Paktı’nı sunmuştu. 2021 yılı boyunca pakta ilişkin kayda değer bir ilerleme sağlanamamıştı. 2022 yılının şubat ayında, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı haksız savaş, milyonlarca Ukraynalının AB Üye Devletlerine sığınmasına neden olurken, paktın öneminin hatırlanmasını sağladı. Ancak, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından yaklaşık iki hafta sonra, 4 Mart 2022 tarihinde, Geçici Koruma Yönergesi'nin Ukraynalı sığınmacılar için ilk kez uygulamaya konulması, sığınmacılar arasında Avrupalı olup olmamasına göre ayrımcılık yaptığı hususunda AB’nin eleştirilmesine neden oldu.

Tüm bu zorlu ve karmaşık atmosfer içerisinde, 6 Ekim 2022 tarihinde Komisyon tarafından yayımlanan ikinci AB Göç ve İltica Raporu, son bir yıl içerisinde, göç ve sığınma alanında kaydedilen ilerlemeyi ve önemli gelişmeleri değerlendiriyor. Ayrıca olası zorlukları da tanımlayarak, daha sağlam ve adil bir göç ve sığınma politikası için atılması gereken adımları sunuyor.

Mevcut Göç Güzergâhlarındaki Son Durum: Düzensiz Göçmen Sayısı Artıyor

Rapora göre Akdeniz, düzensiz göçmenler tarafından en sık kullanılan güzergâh olmaya devam ediyor. Raporda Doğu Akdeniz, Orta Akdeniz ve Batı Akdeniz güzergâhlarındaki düzensiz göçmen sayısının, salgın öncesi dönemin rakamlarını aştığı vurgulanırken bu sayıların henüz 2015 yılındaki sayılara ulaşmadığına dikkat çekiliyor. İtalya ve Malta’ya varışlarda önemli bir düşüş görüldüğü gözlemlenirken, çıkışların Türkiye, Libya ve Tunus’tan yapıldığı ifade ediliyor. Lübnan’dan İtalya’ya düzensiz göç hareketlerinin başlaması bu seneki raporda dikkat çeken bir husus olarak karşımıza çıkıyor.

Raporda dikkat çeken diğer önemli bir husus ise Kıbrıs. Raporda, Doğu Akdeniz güzergâhındaki düzensiz göçlerin %60’ının Kıbrıs’tan geldiği belirtilirken, Yunanistan’a gelen göçmen sayısının salgın öncesine göre daha düşük düzeyde seyrettiğine dikkat çekiliyor. Ayrıca, Cezayir ve Fas’tan İspanya’ya düzensiz göçmen hareketlerinin Batı Akdeniz güzergâhındaki hareketlilikleri oluşturmaya devam ettiği vurgulanıyor.

İlk sekiz aylık dönemde 86 binden fazla düzensiz sınır geçişinin kayıtlara geçtiği Batı Balkanlar güzergâhının, 2022’de artış gösteren göç güzergâhlarından biri olduğuna dikkat çekiliyor. Bu artış, 2021’dekinin yaklaşık üç katı, 2019’un aynı dönemindeki sayının on katından daha fazlası olarak kayıtlara geçiyor.

Raporda ayrıca, sığınma başvurularında artış görülmeye başlandığı da vurgulanıyor. 2021 yılının ilk yedi ayında yaklaşık olarak 290 bin olan sığınma başvurusu sayısının, 2022 yılında 480 bine yükseldiği gözlemleniyor. 2022 yılında en çok sığınma başvurusu kabul eden AB Üye Devletlerinin Almanya, Fransa ve İspanya olduğu belirtiliyor.

Yeni Göç ve İltica Paktı’ndaki Gelişmeler

Avrupa İltica Destek Ofisi’nin yerini alan AB İltica Ajansı, Ajansı kuran tüzüğün yürürlüğe girdiği Ocak 2022’de faaliyetlerine başladı. 3 Şubat 2022 tarihinde gerçekleşen gayriresmî Adalet ve İçişleri Konseyi toplantısında, Fransa Dönem Başkanlığı kapsamlı bir Avrupa göç, sınır ve sığınma politikasını hayata geçirmeyi amaçlayan “adım adım yaklaşımını” önerdi. Haziran 2022’de, Fransa Dönem Başkanlığı’nda Üye Devletler, Tarama (Screening) ve Eurodac (European Asylum Dactyloscopy Database) düzenlemeleri için müzakere yetkileri üzerinde uzlaşma sağladı. Ayrıca Haziran 2022’de Üye Devletlerin AB Konseyinde “gönüllü dayanışma mekanizmasını” uygulamaya başlama konusundaki siyasi uzlaşı sağlaması, Komisyon tarafından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. 1 Temmuz 2022’de AB Dönem Başkanlığı’nı devralan Çek Cumhuriyeti’nin dayanışma ve İltica Prosedürleri Tüzüğü üzerinde çalışmalarını başlatması umut verici olarak görülüyor.

Paktın AP ayağındaki gelişmelere bakıldığında, 2018 yılında önerilen Geri Dönüş Yönergesi'nin (Return Directive) yeniden düzenlenmesi hakkında taslak raporlar hazırlandı. Eurodac, İltica ve Göç Yönetimi Tüzüğü (Asylum and Migration Management Regulation) ve İltica Prosedürleri Tüzüğü (Asylum Procedures Regulation) ile ilgili müzakerelerin başlatılması ve daha geniş iltica reformunun bir parçası olarak 2016 yılında önerilen dosyalar üzerindeki çalışmaların sonuçlandırılması, tutarlı bir AB göç yönetimi oluşturulması için faydalı olacağı belirtiliyor. Özellikle, AB'ye yeniden yerleşim ve insani kabul politikaları için istikrarlı ve öngörülebilir bir çerçeve sağlamak için 2018’de ulaşılan Birlik Yeniden Yerleşim Çerçeve Tüzüğü (Union Resettlement Framework Regulation) ile ilgili geçici anlaşmanın ileriye götürülmesinin önemli olduğu vurgulanıyor. Kabul Koşulları Yönergesi (Reception Conditions Directive) ve Yeterlilik Tüzüğü (Qualification Regulation) yeniden düzenlenmesi konusunda Haziran 2018’de Parlamento ve Konsey arasında geçici bir anlaşmaya varıldığı hatırlatılarak, Geri Dönüş Yönergesi'nin yeniden düzenlenmesine yönelik teklif üzerinde bir anlaşmaya varmak amacıyla, geri dönüşle ilgili yeni yasal çerçeve üzerinde de çalışmalar yapılmasının gerektiğinin altı çiziliyor.

Raporda ayrıca Komisyonun Schengen Sınırları Kanunu'nda (Schengen Borders Code) değişiklik yapılması önerisine ilişkin AP ile AB Konseyi arasındaki müzakerelerin başlamasının gerekliliği vurgulanıyor.

Tüm bunları gerçekleştirebilmek amacı ile 7 Eylül 2022 tarihinde, AP ve AB Konseyi Dönem Başkanlıkları (beş dönem) arasında ortak bir yol haritası üzerinde siyasi bir uzlaşı sağlandı ve tüm müzakerelerin ile yasama süreçlerinin Komisyonun görev süresi bitimi olan Şubat 2024’e kadar tamamlanması hedefleniyor.

Yasal Göçün Kolaylaştırılması Amaçlanıyor

Yasal göç politikası da Pakt’ın kapsamlı yaklaşımının önemli bir parçası. Raporda, her yıl yaklaşık olarak iki ila üç milyon üçüncü ülke vatandaşının yasal olarak AB’ye giriş yaptığı belirtiliyor. Bu kapsamda, Komisyonun 27 Nisan 2022 tarihinde önerdiği Beceriler ve Yetenek Paketi (Skills and Talent Package) AB ekonomisine fayda sağlayacak, üçüncü ülkelerle iş birliğini ve ortaklıkları güçlendirecek ve uzun vadeli göç yönetimini iyileştirecek yasal politika girişimlerini içeriyor. Diğer taraftan, uzun süreli ikamet edenlere ilişkin yönergenin yeniden düzenlenmesi, AB üye ülkesi toplumlarına hâlihazırda iyi bir şekilde uyum sağlamış göçmenlerin haklarını ve AB içi hareketliliğini daha da iyileştirecek, Tek İzin Yönergesi'nin (Single Permit Directive) yeniden düzenlenmesi ile göçmenlerin kabul prosedürlerinin daha da kolaylaştırılması hedefleniyor. Yasama sürecinin tamamlanması için AP’de ve AB Konseyinde bu önerilere ilişkin tartışmaların başlaması önem arz ediyor.

Diğer taraftan Komisyonun, Mevsimlik İşçiler Yönergesi (Seasonal Workers Directive) ve İşveren Yaptırımları Yönergesi'nin (Employers Sanctions Directive) uygun ve etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak için Üye Devletlerle iş birliği içinde çabalarını artırmaya devam edeceği vurgulanıyor.

Sonuç olarak bakıldığında, önümüzdeki yıl, belirlenen yol haritası doğrultusunda müzakerelerin hız kazanacağını söylemek mümkün. Ancak, COVID-19 salgınının sosyo-ekonomik etkileri, küresel değer zincirleri üzerindeki etkisi henüz tam olarak bertaraf edilememişken, Rusya-Ukrayna savaşının başta enerji olmak üzere ekonomi, gıda, tarım üzerindeki etkilerinin ülkeleri giderek “yerelleşmeye, millileştirmeye” sevk ettiği bir konjonktürde, Üye Devletler açısından güvenlik endişeleri doğuran politika alanında uzlaşı sağlamanın pek kolay olmayacağı ve hararetli tartışmalara neden olacağı söylenebilir.

Ebru Dalğakıran Demir, İKV Uzmanı