KÜRESEL GÜNDEM: Bali Zirvesinde G20 Gündemi ve Türkiye

Bali Zirvesinde G20 Gündemi ve Türkiye

G20 ülkeleri, küresel ekonominin %85’ini ve dünya ticaretinin %75’ini temsil ediyor. Ayrıca bu ülkeler, yakın zamanda 8 milyara ulaşan dünya nüfusunun üçte ikisine oluşturuyor. Hâliyle G20 platformu, küresel sorunların ele alınmasında ve uluslararası politikanın şekillendirilmesinde oldukça önemli bir yere sahip. Bu sene 17’nci G20 Liderler Zirvesi Endonezya’nın dönem başkanlığı sebebiyle Bali adasında “Birlikte Toparlanma-Daha Güçlü Toparlanma” teması altında 15-16 Kasım 2022 tarihlerinde yapıldı.

Rusya-Ukrayna savaşı, enerji krizi, enflasyon ve iklim krizlerinin aynı anda yaşandığı bir dönemde gerçekleşmesi sebebiyle uluslararası kamuoyunun dikkati G20 zirvesine çevrilmişti. 24 Şubat tarihinde başlayan Ukrayna-Rusya Savaşı, uluslararası politikayı derinden etkilerken, G20 içinde de çatlaklara yol açmıştı. Rusya lideri Vladimir Putin, yıl içinde gerçekleştirilen birçok zirveye katılmadığı gibi Bali’deki zirvede de yer almamayı tercih etti. Putin’in yerine Rusya’yı Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov temsil etti. G20 Dönem Başkanlığı’nı yürüten Endonezya’nın Devlet Başkanı Joko Widodo, savaş sebebiyle G20 içindeki çatlakları kapatmak için çeşitli diplomatik girişimlerde bulunmuş, hatta bu kapsamda yaz aylarında Rusya’yı ziyaret etmişti. G20 üyesi olmamasına rağmen Ukrayna’ya da ziyaret gerçekleştirip Vladimir Zelenski’yi Bali’deki zirveye davet etmişti.

Zirve Gündemi

Bu yılki zirvede üç başlık altında yapılacak kapalı oturumlarla görüş ve önerilerin paylaşılması amaçlandı. “Gıda ve Enerji Güvenliği”, “Sağlık” ve “Dijital Dönüşüm” oturumlarının yapıldığı zirvedeki görüşmelerde, bu konuların yanı sıra Ukrayna-Rusya savaşı da oldukça ön plandaydı. G20 Dönem Başkanı Endonezya’nın özellikle COVID-19 salgını sonrası küresel ekonominin toparlanmasına özel önem verdiği ve bu konuda yıl içinde önemli çabalar sergilediği basına yansımıştı.

ABD Başkanı Joe Biden ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Biden göreve başladığından bu yana ilk kez yüz yüze görüşmesi, zirveye dair ön plana çıkan haberler arasındaydı. Tayvan krizi sebebiyle ABD-Çin gerginliğinin arttığı bir dönemde gerçekleşen görüşme sonrası yapılan açıklamalarda, birçok konuda önceliklerin ve niyetlerin paylaşıldığı ve “samimi bir görüşme” gerçekleştirildiği belirtildi.

Zirvenin ikinci gününde gerçekleşen Polonya’ya füze düşmesi hadisesi ise kısa süreli de olsa tüm dikkatlerin bu konuya verilmesine yol açtı. “Rusya’nın Polonya topraklarını vurduğu” şeklinde bir algının yayılmasının akabinde füzelerin Ukrayna’nın hava savunma sistemine ait olduğunun anlaşılması sonucu hem zirvenin hem de uluslararası politikanın tansiyonunun düştüğü görüldü.

Sonuç Bildirgesinde Nelere Vurgu Yapıldı?

Bali’nin güneyinde yer alan Nusa Dua adasında düzenlenen G20 zirvesinin akabinde devletler 52 maddelik bir sonuç bildirgesi yayımladı. Bildirgede özellikle dünyada birçok krizin aynı anda gerçekleşmesine dikkat çekildiği görüldü. Elbette Ukrayna-Rusya özelinde yaşanan savaş, zirve gündeminde olduğu gibi sonuç bildirgesinde de en çok dile getirilen konuydu. Söz konusu savaş sebebiyle günümüzün “savaş çağı” olmaması gerektiği vurgulandı. Çok taraflı sistemin uluslararası hukuku, barışı ve istikrarı koruduğu hatırlatılırken, BM tüzüğündeki prensiplere ve uluslararası insan hakları hukukuna bağlı kalınmasının öneminin altı çizildi. Özellikle birçok G20 üyesi ülke savaşı kınarken, savaşın insani acılara ve küresel ekonomide kırılganlıklara yol açtığı vurgulandı. Bildirgede, Rusya ile Ukrayna arasında cereyan eden savaşın “büyümeyi kısıtladığı, enflasyonu artırdığı, tedarik zincirlerini aksattığı, enerji ve gıda güvensizliğini tırmandırdığı ve finansal riskleri artırdığı” tespitlerinin yapıldığı görüldü. Ayrıca zirvede, Rusya’nın Ukrayna topraklarından tamamen ve koşulsuz şekilde çekilmesinin talep edilmesi oldukça önemli ve dikkat çekiciydi. Sonuç bildirgesindeki Rusya’ya yönelik bu ifadelerden dolayı Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un zirveden erken ayrıldığı ve Rusya’nın zirvenin geri kalanında Maliye Bakanı tarafından temsil edildiği basına yansıdı.

Bir diğer önemli gündem konusu olan enerji ve gıda güvenliğine de sonuç bildirgesinde geniş yer verildiği görüldü. Kırılgan ülkelere yönelik gıda güvenliğinin sağlanması için acil adımlar atılacağı belirtilirken, özellikle Türkiye’nin öncülüğünde Karadeniz’de hayata geçirilen Tahıl Koridoru girişiminin tüm üyeler tarafından memnuniyetle karşılandığı vurgulandı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de konuyla ilgili açıklamalarda bulunarak AB’nin tarım ürünlerine ve gübreye ambargo uygulamadığının altını çizerken, küresel gıda güvenliğine AB olarak yardımlarını artırdıklarını belirtti.

Son olarak sonuç bildirgesinde küresel ekonomiye dair de önemli mesajların verildiği görüldü. Artan enflasyonla mücadele konusunda küresel para politikalarının önemine dikkat çekilirken merkez bankalarının amaçlarına uygun şekilde fiyat istikrarını sağlayacakları belirtildi. Özellikle merkez bankalarının “parasal sıkılaşmanın hızını enflasyon beklentilerinin çıpalandığından emin olarak ayarlamayı sürdürecekleri” vurgusu önemliydi.

G20 Bali Zirvesi ve Türkiye

Türkiye açısından Bali’deki zirve oldukça önemliydi. Zira Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın zirve kapsamında çok sayıda ikili ve heyetler arası görüşme gerçekleştirdiği görüldü. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın özellikle ABD Başkanı Joe Biden ile görüşmesi dikkat çekti. Basına kapalı şekilde yapılan görüşmede ticaret ve güvenlik konularının ele alındığı açıklandı. ABD Başkanı Joe Biden, tahıl koridorunda yaşanan sorunun çözülmesindeki çabaları sebebiyle Türkiye’ye teşekkür ederken F-16’ların tedarik edilmesi konusunda ABD yönetimi olarak desteklerinin süreceğini vurguladı.

G20 Zirvesi esnasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Biden’ın yanı sıra çok sayıda dünya lideriyle de ikili görüşme gerçekleştirdiği görüldü. Bu kapsamda Endonezya Cumhurbaşkanı Joko Widodo, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İtalya’nın yeni Başbakanı Giorgia Meloni, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman ve Almanya Başbakanı Olaf Scholz ile kapsamlı görüşmeler yapıldığı açıklandı.

G20 Zirvesi kapsamında sağlık oturumuna katılarak konuşma yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan, aşılama konusundaki adaletsizliğe dikkat çekerek düşük gelirli ülkelerde, nüfusun sadece %11'inin sağlık çalışanlarının ise yalnızca %37’sinin aşılandığına vurgu yaptı. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin aşı adaletsizliğine karşı çıktığını belirterek 19 ülkeye 6,3 milyon dozdan fazla aşı hibe ettiklerini hatırlattı.

Gıda ve enerji güvenliği oturumunda da söz alan Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünyanın buğday, ayçiçeği yağı ve mısırda olduğu gibi pirinçte de kriz yaşanması ihtimaliyle karşı karşıya olduğunu vurgulayarak önlem alınmaması durumunda önümüzdeki yıl daha büyük bir gıda krizi yaşanacağı uyarısı yaptı. Türkiye öncülüğünde tesis edilen Tahıl Koridorundan bu zamana kadar 10 milyon tonun üstünde tahıl sevkiyatı yapıldığını belirten Erdoğan, Türkiye’nin gıda krizinde olduğu gibi enerji krizinde de aktif çaba sergilediğini vurguladı.

G20 Zirvesinin son gününde Bali Uluslararası Konferans Merkezi’nde basın toplantısı düzenleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin çeşitli güncel sorunlar karşısındaki tutumunu açıklarken G20 Zirvesi’ni de değerlendirdi. Konuşmasında süregelen savaşa, terörle mücadeleye, gıda ve enerji güvenliğine, sağlığa ve salgın sonrası ekonomilerin toparlanma sürecine dair önemli mesajlar verdiği görüldü. Dünyanın sıcak çatışmalar ve bölgesel gerilimlerin yanı sıra sancılı bir süreçten geçtiğine değinen Erdoğan, son 50-60 yılın zirvesine ulaşan enflasyon rakamlarıyla mücadelenin tüm devletler için olmazsa olmaz olduğunu belirtti. G20 platformunun küresel düzeyde ortaya çıkan meydan okumalarla mücadele açısından liderlik görevini başarıyla sürdürdüğüne vurgu yaparken, Türkiye’nin de dünyanın karşı karşıya kaldığı krizlerde aktif bir tutum sergileyerek önemli roller üstlendiğinin altını çizdi.

Oğuz GÜNGÖRMEZ, İKV Uzmanı