İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
16-30 HAZİRAN 2024

AB GÜNDEMİ: AB`den Çin`e Yönelik Ticari Tedbirler: Elektrikli Araçlara Ek Vergi

AB'den Çin'e Yönelik Ticari Tedbirler: Elektrikli Araçlara Ek Vergi


AB’nin Çin’den ithal edilen elektrikli araçlara ek vergi getirmeyi planladığı bir süredir AB gündemindeydi. Komisyon, 12 Haziran 2024 tarihinde, Avrupalı elektrikli araç üreticilerini korumak için Çin’e karşı maksimum %38,1 oranında ek vergi getirdiğini duyurdu. Çin hükümeti elektrikli araç üreticilerine destek sağlayarak fiyatların düşük tutulabilmesini sağlıyordu. Rekabet politikasını güçlendirmek isteyen AB ise Çin’in bu politikasını yasadışı ilan ederek 4 Temmuz’da ek gümrük vergisi uygulamasına başlayacağını duyurdu. Çin ise AB’nin bu politikasını “bütünüyle korumacılık eylemi” şeklinde eleştirdi. 23 Haziran’da yapılan duyuruya göre Çin ve ABD ek gümrük vergisi hakkında görüşme yapacak.


AB’nin suni bir şekilde elektrikli araçların fiyatlarını düşük tutmaya çalışan Çin’den üye ülkelere ithal edilen araçlara ek vergi getirmeyi planladığı bir süredir tartışılan bir konuydu. Beklenen açıklama 12 Haziran 2024’te Komisyon tarafından yapıldı. Komisyon yaptığı açıklama ile, devam eden soruşturma kapsamında Çin’den AB’ye ithal edilen elektrikli araçlara geçici ek vergi getirileceğini duyurdu. Komisyon ek vergiyi Çin’in elektrikli araç üreticilerine “adil olmayan şekilde sübvansiyon sağladığı” ve bu durumun AB’li elektrikli araç üreticilerine “ekonomik zarar verme tehdidine” yol açtığı gerekçesiyle uygulamaya başladı. Komisyon, Çinli makamlarla yapılan görüşmeler etkili bir sonuca ulaşmazsa, vergilerin 4 Temmuz 2024’ten ibaren uygulanmaya başlanacağının altını çiziyor.

Çin’in Teknolojik Gelişim Politikası

Çin teknoloji alanında küresel lider olmayı hedefliyor. Bu amaç doğrultusunda bir devlet politikası oluşturarak yatırımlarını bu yönde yapıyor. Teknoloji devi olmayı öncelikleri arasına koyan Çin bu konuda stratejiler, kalkınma planları, devlet politikaları oluşturarak bu alanda çalışan sektörleri özellikle destekliyor. 2017 yılında açıkladığı Yeni Nesil Yapay Zekâ Gelişim Planı ile 2030 yılına kadar yapay zekâ alanında rakiplerini geride bırakma hedefini açıklayarak bu yönde yatırımlar yapan Çin’in en önemli stratejilerinden bir tanesi “Made in China 2025” programı olarak karşımıza çıkıyor. 2015 yılında açıkladığı bu strateji ile yüksek teknoloji ürünlerinde endüstriyel dönüşümü amaçlayan Çin, önceliklerinden bir tanesinin elektrikli araçlar olduğunu ifade etmişti.

Çin ürettiği elektrikli araç sektörünü geliştirmek için dikkatli bir politika izliyor. Hem arz hem de talep yönüne odaklanan Çin, elektrikli araç alıcılarına geri ödeme yapılan bir politika yürütüyor. Ayrıca elektrikli araç alanlar için vergi indirimi sağlıyor. Çin’deki elektrikli araç üreticilerine doğrudan teşvik sağlanması Çin hükümetinin dikkat çeken başka bir politikası olarak karşımıza çıkıyor.

Çin’in devlet desteğini yüksek tutup yatırımlar yaparak ülkedeki şirketlere destek vermesi özellikle ABD tarafından eleştirilmekteydi. Çin ve ABD arasında başlayan ticaret savaşları Donald Trump’ın ABD Başkanlığı döneminde dünyanın gündemini meşgul eden bir konuydu. Temmuz 2018’de ABD, Çin’den ithal edilen 34 milyon değerindeki ürünlere %25 ek vergi getirmişti. Trump Çin’in politikalarını eleştirerek “teknoloji hırsızlığı ile adaletsiz ticaret uygulamaları” yorumunu yapmıştı. Benzer bir şekilde AB, ABD’ninkine benzer vergileri 2024 yılında Çin’e karşı uygulamaya başladı.

AB Neden Ek Vergi Kararı Aldı?

Çin, uyguladığı devlet desteği sayesinde AB üreticilerine göre çok daha uygun fiyata elektrikli araç üretebiliyor. Örneğin BYD’nin ürettiği Seagull (Martı) isimli aracın Çin’deki başlangıç fiyatı 9 bin 600 dolar. Dolayısıyla elektrikli araç piyasası için düşük olan bu fiyat Avrupalı üreticilerin tepkisine neden oluyor. AB ülkelerinde fiyat avantajından dolayı Çin’den ithal edilen araçlara talebin dikkat çekici olduğu görülüyor. Çin Gümrükler Genel İdaresi’nin verilerine göre 2024 yılı ocak ve nisan ayları arasında Çin’den elektrikli araç ithalatı AB için %37, Asya için ise %28 oranında gerçekleşti. AB ülkeleri arasında ilk sırada %19,1 oranıyla Belçika başı çekiyor. Bu veriler göz önünde bulundurulduğunda sadece üreticilerin değil, AB’nin de bu endişeye sahip olduğunu söylemek mümkün.

AB son yıllarda teknoloji ve yapay zekâ konusunda ABD ve Çin’den geride kalmaktan ve rekabet edememekten endişe ediyor. Bu sebeple ikiz dönüşümünü tamamlayarak küresel anlamda ABD ve Çin ile rekabet edebilmeyi hedefliyor. Rekabet politikasını güçlendirerek, stratejik özerkliğini sağlamak ve verimliliği arttırmak AB’nin önemli gündem maddelerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.

Rekabet politikasını güçlendirmeyi hedefleyerek teknolojide dünya lideri olmak isteyen AB’nin karşısında sübvansiyonlarla desteklenen Çin elektrikli araçları çıkınca, Komisyon 4 Ekim 2023’te bir soruşturma başlattığını duyurdu. Sübvansiyonları “yasadışı” olarak nitelendiren Komisyon, haksız ticaret uygulamalarının AB’ye etkilerini değerlendireceğini ifade etmişti.

12 Haziran 2024 Komisyon Kararları Ne İfade Ediyor?

Komisyon yaptığı açıklamada, yapılan soruşturma sonucunda Çin’in elektrikli araç ithalatında haksız sübvansiyonlardan yararlandığını ve bu durumun AB ekonomisine tehdit olduğunu ifade ediyor. Dünya Ticaret Örgütü ile uyumlu bir şekilde bu durumu Çinli yetkililer ile çözmek amacıyla harekete geçtiğini belirten Komisyon, Çinli makamlar ile istenen çözüm elde edilemediği takdirde geçici vergilerin 4 Temmuz’dan itibaren uygulanacağını vurguluyor.

Açıklamanın devamında BYD adlı şirkete % 17,4; Geely adlı şirkete %20 ve SAIC adlı şirkete %38,1 oranında ek vergi getirileceği duyuruluyor. Soruşturma sırasında iş birliği yapılan diğer Çinli üreticilere %21 oranında, iş birliği yapmayanlara ise % 38,1 oranında ek vergi getirileceği ekleniyor. Tesla’nın da Çin’de üretim yaptığına değinildikten sonra, Tesla’ya özel bir verginin getirilebileceği belirtiliyor.

Bilindiği üzere Çin’in sübvansiyonlarına bu tepkiyi veren yalnız AB değil. ABD mayıs ayında bilgisayar çipleri ve elektrikli araç bataryaları gibi ürünlere ek vergi getirmişti. Örneğin Çin’de üretilen elektrikli araçların gümrük vergisini %25’ten %100’e, güneş panellerine uygulanan vergiyi ise %25’ten %50’ye çıkardığına dair açıklama yapmıştı.

AB’nin getirdiği bu ek vergiler hakkında farklı yorumlar görmek mümkün. 7 Haziran’da Komisyonun Tarımdan Sorumlu Üyesi Janusz Wojciechowski bir açıklama yaparak gıda güvenliğini işaret etti. Çin ile AB arasındaki gerginliğin ekonomi alanında kalması gerektiğini belirten Komisyon Üyesi, Çin’in AB için önemli bir ortak olduğunu vurguladı. ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) Eski Genel Müşaviri Greta Peisch ise, AB’nin getirdiği ek vergilerin, Çinli üreticilerin hükümetlerinden aldığı desteği karşılamak için yetersiz olduğunu ifade etti. Peisch’e göre Çinli üreticiler AB’deki üreticilerin pazar payını almaya devam edebilir ve Avrupa endüstrisinin güçlü kalması için bu önlemler yetersiz olabilir. Avrupalı üreticilerin AB’nin gümrük vergisi kararına olumlu baktığı görülüyor. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) otomotiv sektörünün rekabetçi olması için serbest ve adil ticaretin şart olduğunu belirtiyor.

Ek Vergi Konusunda Son Gelişmeler

Komisyon tarafından yapılan ek vergi duyurusunun ardından Çin hükümeti bir açıklama yaptı. Çin, AB’nin kararını “bütünüyle bir korumacılık eylemi” olarak yorumladı. Bakanlık sözcüsü Lin Jian ise Çin’in meşru haklarını korumak için tüm önlemleri alacağı açıkladı.

23 Haziran’da yapılan duyuruya göre Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao ve Komisyonun Ticaretten Sorumlu Üyesi Valdis Dombrovskis gümrük vergileri üzerine yeniden görüşecek.

Sonuç

Rekabet politikasını güçlendirmeyi amaçlayan ve stratejik özerkliğin önemini sık sık vurgulayan AB, teknoloji konusunda rakipleri ABD ve Çin’den geri kalmak istemiyor. Ancak hükümet desteği alan Çinli üreticiler suni bir şekilde fiyatları AB’li üreticilere kıyasla düşük tutabiliyor. AB bu duruma cevap olarak Çinli elektrikli araç üreticilerine geçici vergiler getirdiğini duyurarak maksimum %38,1 oranında ek vergi uygulayacağını açıkladı. Çin’den ithal edilen elektrikli araçlarla rekabet etmesi zor olan Avrupalı üreticileri korumak isteyen AB, 4 Temmuz’da uygulamanın başlayacağını duyurdu. Çin ve AB yetkilileri getirilen ek vergiler konusunda görüşme yapacak.

Hatice Fulya Topyıldız, İKV Uzman Yardımcısı