TÜRKİYE-AB GÜNDEMİ: Afetlere Karşı Dayanışma: Türkiye’nin AB Sivil Koruma Mekanizması’na Katılımı

Afetlere Karşı Dayanışma: Türkiye’nin AB Sivil Koruma Mekanizması’na Katılımı

9 Temmuz’da Ankara’da düzenlenen resmi imza töreninde, Türkiye’nin 2016 yılından bu yana dâhil olduğu AB Sivil Koruma Mekanizması’na dair güncellenmiş anlaşma Dışişleri Bakan Yardımcısı ve AB Başkanı Büyükelçi Mehmet Kemal Bozay ile Avrupa Komisyonunun İnsani Yardım ve Kriz Yönetiminden Sorumlu Üyesi Janez Lenarcic tarafından imzalandı. Afetler karşısında ortak müdahale ve iş birliğini geliştiren mekanizma sayesinde Türkiye önemli destekler almıştı. Katılım devamlılığını sağlayan güncel anlaşma ile bu alanlardaki iş birliği ve ortak kapasitelerin daha da artırılması hedefleniyor. 

Türkiye’nin 2016 yılında dâhil olduğu AB Sivil Koruma Mekanizması’na katılımının devamlılığını sağlayan güncellenmiş anlaşma, Dışişleri Bakan Yardımcısı ve AB Başkanı Büyükelçi Mehmet Kemal Bozay ile Avrupa Komisyonunun İnsani Yardım ve Kriz Yönetiminden Sorumlu Üyesi Janez Lenarcic tarafından 9 Temmuz 2024 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilen tören ile imzalandı. Törene İçişleri Bakan Yardımcısı Münir Karaloğlu ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanı (AFAD) Vali Okay Memiş de katıldı. Dışişleri Bakan Yardımcısı ve AB Başkanı Büyükelçi Bozay, 6 Şubat depremlerinden sonra AB’nin destek mekanizmalarının Türkiye için daha da önemli hâle geldiğini, bu süreçte Türkiye’nin önemli yardımlar aldığını ve gelecekte de AB ile bu iş birliğinin süreceğini belirtirken; Avrupa Komisyonu Sivil Koruma ve İnsani Yardım Genel Müdürlüğü’nden yapılan açıklamada, Türkiye’nin, 2016 yılından bu yana AB Sivil Koruma Mekanizması’nın üyesi ve aktif bir katılımcısı olduğu ve güncellenen anlaşmanın Türkiye’nin mekanizmadaki rolünü daha da güçlendireceği ifade edildi.

Sivil Koruma Mekanizması Nedir?

AB Sivil Koruma Mekanizması, 2001 yılında Komisyon tarafından afetlere karşı önlem, hazırlık ve müdahaleyi geliştirmek amacıyla kuruldu. Mekanizma üye ülkeler ve 10 katılımcı ülke olan Arnavutluk, Bosna-Hersek, İzlanda, Moldova, Karadağ, Kuzey Makedonya, Norveç, Sırbistan, Türkiye ve Ukrayna'nın katılımıyla sivil koruma alanında iş birliğini güçlendirmeyi hedefliyor. Acil durumlarda ülkeler bu mekanizmadan yardım talep edebiliyor ve Komisyon, müdahale maliyetlerinin en az %75’ini karşılıyor.

Mekanizma, 700'den fazla yardım talebine yanıt vermiş olup, Acil Durum Müdahale Koordinasyon Merkezi (Emergency Response Coordination Centre- ERCC) aracılığıyla dünya genelindeki olayları izliyor ve ulusal sivil koruma yetkilileriyle iş birliği yaparak hızlı destek sağlıyor. İtfaiye uçakları, arama-kurtarma ekipleri, tıbbi ekipler gibi özel ekipman ve personel, Avrupa içinde ve dışında hızla konuşlandırılabiliyor. Ayrıca afet önleme projeleri, erken uyarı sistemleri, tatbikatlar, eğitim ve danışmanlık gibi faaliyetler de yürütülüyor.

2019 yılında mekanizma kapsamında oluşturulan ve tamamen AB tarafından finanse edilen RescEU ise itfaiye uçakları, tıbbi malzemeler, sahra hastaneleri gibi kapasiteleri içeren bir rezerv olarak hizmet ediyor. RescEU, orman yangınları, depremler ve pandemiler gibi krizlere hızla müdahale edebilme kapasitesine sahip. Mekanizma, 2023 yılında Ukrayna’daki savaş, Avrupa’daki orman yangınları ve Suriye ve Türkiye’deki depremler gibi olaylara yanıt vermek üzere 66 kez etkinleştirildi.

Türkiye’nin Katılımı ve Katkılar

Türkiye, Sivil Koruma Mekanizması’na 2016 yılında dâhil oldu ve 23 Ekim 2011 tarihli Van depremi, COVID-19 salgını, 28 Temmuz-12 Ağustos 2021 tarihlerinde meydana gelen orman yangıları ve 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremler sırasında AB Sivil Koruma Mekanizması’ndan faydalandı. 6 Şubat depremlerinden sonra AB’nin Türkiye’ye sağladığı en önemli afet ve acil müdahale yardımları bu mekanizma aracılığıyla oldu ve toplamda 38 milyon avro tutarında acil yardım sağlandı. Ayrıca, 2016’dan bu yana yürütülen projeler kapsamında AB, Türkiye’ye 50 milyon avronun üzerinde hibe desteği sağladı.

Türkiye’deki ulusal koordinatörlüğünü AFAD’ın üstlendiği AB Sivil Koruma Mekanizması, sivil koruma makamları ve ortaklarına afet risk yönetimi eylemleri geliştirmelerinde yardımcı olmak için yıllık teklif çağrıları yoluyla finansman destekleri sağlıyor. Program kapsamında hem tek ülkeli hem de çok ülkeli projeler için hibeler veriliyor. Teklif çağrılarına, başta afet yönetiminden sorumlu otoriteler olmak üzere, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler, afet yönetim planı kapsamında rolü olan kamu kurumları ve afet yönetimi ile ilgili olabilecek özel kuruluşlar başvurabiliyor. Mekanizma kapsamında 2021-2027 dönemi için Program bütçesi 3,3 milyar avro olarak açıklandı.

Anlaşmanın güncellenmesi ile Türkiye ile AB arasında sivil koruma alanında iş birliğinin güçlenerek devam etmesi, Türkiye’nin afeti önleme, afete hazırlık ve afet sonrası müdahale kapasitesinin artırılması ve Türkiye’nin AB ve Mekanizmaya katılımcı diğer ülkelerle sivil koruma alanındaki bilgi ve uzmanlığını paylaşması ve geliştirmesi amaçlanıyor.

Anlaşmanın güncellenmesi konusunda Dışişleri Bakan Yardımcısı Bozay, bu mekanizma kapsamında Türkiye’nin deprem sonrasında önemli destekler aldığını ve ilerleyen yıllarda da afetler öncesi ve sonrası önleme ve müdahale alanlarında Türkiye ve AB arasındaki iş birliğinin devam edeceğini ifade etti.

Komisyon Üyesi Lenarcic, güncellenmiş anlaşmanın imzalanmasından büyük memnuniyet duyduğunu belirterek, anlaşmanın afetler karşısında tarafların iş birliğini ve yardımının temelini oluşturmaya devam edeceğini bildirdi. Komisyon Üyesi Lenarcic, hem Türkiye’nin Mekanizmanın sivil koruma desteğine hem de diğer ülkelerin Mekanizma sayesinde Türkiye’nin desteğine her zaman güvenebileceğini de ekledi.

İçişleri Bakan Yardımcısı Karaloğlu ise afet ve acil durumlarda Türkiye ile AB arasındaki iş birliğinin büyük önem taşıdığını belirtti. Bu iş birliğinin sağladığı katkıların hem 2021 yılındaki orman yangınlarında hem de 6 Şubat depremlerini izleyen dönemde kendini açıkça ortaya koyduğunu kaydeden İçişleri Bakan Yardımcısı Karaloğlu, Türkiye’nin dünyadaki insani krizlerde yardıma koşan ilk ülkeler arasında olduğunu ve Gazze’de yaşanan insani kriz karşısında da Türkiye’nin gayretlerini sürdürdüğünü vurguladı.

Türkiye, AB Sivil Koruma Mekanizması’na katıldıktan sonra çeşitli afetlerde hem destek almış hem de destek sağladı. Depremler kapsamında sağlanan arama kurtarma ekipleri, tıbbi ekipman ve geçici barınma malzemeleri, yangınlarla mücadele için gereken yangın söndürme uçakları, mülteciler için sağlanan insani yardımlar ve mali destekler, COVID-19 salgınında verilen tıbbi destekler bu krizlerin etkisini azaltmak ve daha etkili müdahale etmek için önemli araçlar oldu. Bu katılım sayesinde Türkiye, AB ülkeleri ve diğer katılımcı ülkelerle birlikte afetlere karşı daha koordineli bir şekilde müdahale edebilme imkânına sahip oldu. Türkiye’nin AB Sivil Koruma Mekanizması’na katılımı, hem Türkiye’nin afetlere karşı dayanıklılığını artırmakta hem de bölgesel ve uluslararası düzeyde iş birliğini güçlendirmekte. Dolayısıyla bu alanda iş birliğini geliştirmek her iki taraf açısından da faydalı olacak.