AB GÜNDEMİ: Hint-Pasifik’te Yeni Ortaklık: AB-Japonya Stratejik Ortaklık Anlaşması Yürürlüğe Girdi

Hint-Pasifik’te Yeni Ortaklık: AB-Japonya Stratejik Ortaklık Anlaşması Yürürlüğe Girdi

AB ve Japonya arasında imzalanan ve taraflar arasındaki ilk ikili çerçeve anlaşması olma niteliği taşıyan Stratejik Ortaklık Anlaşması, (Strategic Partnership Agreement -SPA), 1 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe girdi. Bahse konu anlaşma, 17 Temmuz 2018 tarihinde, Japonya’nın başkenti Tokyo’da imzalanmıştı. AP 12 Aralık 2018’de anlaşmaya onay verirken, altı senenin arından 5 Nisan 2024 tarihinde anlaşmanın üye devletler tarafından onaylanma prosedürleri tamamlandı.

Anlaşmanın İçeriği

AB’nin en yakın ve benzer düşüncelere sahip ortaklarından biri olan Japonya ile imzaladığı Stratejik Ortaklık Anlaşması; demokrasi, hukuk devleti, insan hakları, iyi yönetişim, çok taraflılık ve açık piyasa ekonomisi gibi ortak değerlere ve ilkelere bağlı uzun süreli bir iş birliği beklentisine dayanıyor. Anlaşma çerçevesinde AB ve Japonya, merkezinde DTÖ’nün yer aldığı kurallara dayalı çok taraflı bir ticaret sistemini savunmak, iklim kriziyle mücadele etmek için Paris Anlaşması’nın uygulanmasını ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin hayata geçirilmesini teşvik etmek üzere birlikte çalışmayı taahhüt ediyor.

Anlaşmanın ilk boyutunun taraflar arasındaki güvenlik iş birliğini, terörizm ve ciddi uluslararası suçlarla mücadeleyi ve kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi alanındaki iş birliğini güçlendirmesi bekleniyor. Anlaşmanın ikinci boyutunun ise uzay, bilgi ve iletişim teknolojileri, sanayi politikası, enerji, ulaşım, eğitim, araştırma ve yenilik gibi alanlarda sektörel iş birliğini daha ileri bir seviyeye getirmesi bekleniyor.

Bütün bunlara ek olarak anlaşmanın kapsadığı tüm konuları ele almak ve taraflar arasındaki diyalog için kapsamlı bir forum görevi görecek bir ortak komite oluşturuldu. Ayrıca anlaşma, olası uyuşmazlıkların çözümü için bir ihtilaf çözüm mekanizması da içerisinde barındırıyor.

Sonuç ve Değerlendirme

Jeopolitik gerilimlerin giderek arttığı uluslararası sistemde, Hint-Pasifik bölgesinin mevcut dinamikleri, bölgede ticaret, teknoloji ve güvenlik konularında yoğun bir jeopolitik rekabet ortamının oluşmasına neden oldu. Bu doğrultuda son yıllarda AB’nin bölgeye yönelik ilgisinde ciddi şekilde arttığını gösteren somut örnekler görüldü. Nitekim AB, bölgedeki ilişkilerinin geleceğine ışık tutan ve jeoekonomik ve jeopolitik açıdan küresel ağırlık merkezinin Hint-Pasifik'e doğru kaydığı anlayışını yansıtan “Hint-Pasifik'te İş birliği için AB Stratejisi”ni yayımladı. Bu stratejide AB, Japonya'yı kilit bir ortak olarak gördüğünü açıkça ortaya koydu. Buna paralel bir şekilde taraflar arasında son dönemde, ekonomik ortaklık anlaşmaları, üst düzey ikili görüşmeler, “Sürdürebilir Bağlantısallık ve Kaliteli Altyapı Ortaklılığı” veya ortak deniz tatbikatları gibi somut adımlar atıldı.

Son yıllarda AB’nin değişen jeopolitik denklemlere uygun olarak daha jeopolitik kararlar verdiği gözlemleniyor. Ancak AB, başta Japonya olmak üzere Hint-Pasifik’teki ilişkilerini, Çin ve ABD gibi diğer küresel aktörlerin aksine, kurallara dayalı ve değerler etrafında şekillenen bir jeopolitik yönetişim modeli çerçevesinde gerçekleştirmeye çalışıyor. Japonya ile yürürlüğe giren Stratejik Ortaklık Anlaşması, bu anlayışın son örneğini oluşturuyor ve AB’nin ileriki dönemde “benzer değerleri paylaştığı” diğer bölge ülkeleriyle bu türden anlaşmaları sonuçlandırabileceğine dair mesajlar içeriyor.