Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi, Tiran’da Gerçekleşti

16 Mayıs 2025 tarihinde Arnavutluk’un başkenti Tiran, “Yeni bir dünyada Yeni Avrupa: birlik, iş birliği, ortak eylem” temasıyla gerçekleşen Avrupa Siyasi Topluluğu’nun altıncı zirvesine ev sahipliği yaptı. Avrupa’nın güvenliği ve demokratik dirençliliği; rekabetçilik ve ekonomik güvenlik; göç meselesi ve gençliği güçlendirmek ise genel oturumun ardından gerçekleşen üç yuvarlak masa toplantısının konularını oluşturdu.

Güvenlik Gündemi

Zirvede, Rusya-Ukrayna savaşının sonlandırılmasına yönelik çabalar gündemdeydi. İstanbul’da gerçekleşecek görüşmelere Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in katılmaması bağlamında, AB’nin Rusya’ya yönelik yeni bir yaptırım paketi hazırladığı Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen tarafından açıklandı. Bu yaptırım paketinin enerji ve finans sektörüne yönelik kısıtlamaları artıracağı ifade edildi.

AB Konseyi Başkanı António Costa da kural temelli uluslararası düzenin birçok cepheden tehdit edildiğine vurgu yaptı. Costa, Rusya-Ukrayna savaşının, kıtaya savaş kavramını geri getirdiğini; Gazze’de uluslararası hukukun sistematik olarak çiğnendiği insani bir dram yaşandığını; ekonomik bağlantısallığın günümüzde bir güç ve baskı unsuru olarak araçsallaştırıldığını ve küresel çok taraflılığın yoğun saldırı altına olduğunu dile getirdi. Avrupa’nın güvenliğe yaptığı yatırımın artması gerektiğinin altını çizerken Costa şu ifadeyi kullandı: “Savunma olmadan barışın bir illüzyon olduğunu öğrendik.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan “Güvenliğin Bölünmezliği” Vurgusu

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da konuşmasında güvenliğin bölünmezliği ilkesine vurgu yaptı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha adil ve kapsayıcı bir yönetişim mimarisine ihtiyaç duyulduğunu belirterek güvenliğin bölünmezliği ve hakkaniyetli refah bölüşümü temelinde gerçekleşecek bir dönüşüme Avrupa kıtası olarak “evde” başlanması gerektiğini söyledi. Yeni savunma sanayii girişimlerinin NATO’nun rolünü aşındırmaması ve Birlik üyesi olmayan devletleri de kapsamayı gerektiğini ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Geçmişte Avrupa'da yaşanan birçok savaş ve ihtilaf bize göstermiştir ki, savunma ve güvenlik gibi son derece hayati olan konularda bölündükçe zayıflıyoruz, birleştikçe güçleniyoruz” diye konuştu.

Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik çabaların sürdüğüne de değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, öncelikle kapsamlı bir ateşkes; ardından da adil ve kalıcı barışın hedeflendiğini ifade etti. İstanbul’da devam etmekte olan sürecin barışa giden yolda önemli bir fırsat penceresi olduğunu söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin bu süreçte üzerine düşeni yapmaya devam edeceğinin altını çizdi. Gazze’de ateşkesin sağlanması için de Avrupa’nın konuya gereken ilgiyi göstermesi gerektiği Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından vurgulandı.

Değerlendirme

Tiran, 11 Mayıs 2025 tarihinde gerçekleşen ve mevcut Başbakan Edi Rama’ya dördüncü kez iktidar şansı veren Arnavutluk genel seçimlerinden yalnızca beş gün sonra, Avrupa Siyasi Topluluğu’nun altıncı zirvesine ev sahipliği yaptı. Rusya-Ukrayna savaşı başta olmak üzere küresel gündemi çatışmaların ve belirsizliklerin belirlediği bir bağlamda gerçekleşen zirvenin de gündemini yine güvenlik riskleri ve Avrupa’nın kendini korumak için atabileceği adımlar belirledi.

Bir sonraki zirve AB Konseyi Dönem Başkanlığı’nı devralacak Danimarka’da gerçekleştirilecek. Bu bağlamda Arnavutluk Başbakanı Edi Rama ile ortak bir basın toplantısı düzenleyen Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, bir sonraki zirvenin de güvenlik teması etrafında şekilleneceğini belirtti. Frederiksen, Rusya’nın yalnız Ukrayna’ya değil; Avrupa’nın tamamına tehdit oluşturduğunu ifade ederek yeniden silahlanmanın Avrupa’nın birincil önceliği olması gerektiğini söyledi.

Avrupa’nın kendini savunabilmesine duyulan ihtiyacın, Avrupalı politikacılar tarafından her fırsatta vurgulandığı görülüyor. Bu ihtiyaca verilecek cevabın başarısı ise Avrupa’nın ne kadar bir ve bütün hareket edebileceğine bağlı. Farklı ülkelerin tehdit algıları ve güvenlik endişeleri de birbirinden farklı. Ancak ortaya çıkacak bir çatışma veya kriz tüm ülkeleri etkileme potansiyeline sahipken AB’nin, savunma sanayii atılımlarındaki kararlılığını sürdürmesi önem büyük önem taşıyor.