Türkiye-Almanya İlişkilerinde Yakınlaşma: Stratejik Diyalog Mekanizması Yeniden Aktive Ediliyor
Türkiye ile Almanya arasında ilişkilerin daha kurumsal ve stratejik bir çerçevede yürütülmesi amacıyla 2013 yılında oluşturulan Stratejik Diyalog Mekanizması’nın ikinci toplantısı en son 2014 yılında İstanbul’da düzenlenmişti. Ancak ilerleyen dönemde Ankara-Berlin hattında yaşanan siyasi gerilimler nedeniyle mekanizmanın faaliyetleri uzun süre askıda kalmıştı. Taraflar mekanizmayı yeniden canlandırma kararını Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in geçtiğimiz yıl Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ankara’da gerçekleştirdiği görüşmede aldı. Bu çerçevede Stratejik Diyalog Mekanizması’nın Üçüncü Toplantısı, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Almanya Federal Dışişleri Bakanı Johann David Wadephul’un eş başkanlığında 18 Mayıs 2026 tarihinde Berlin’de gerçekleştirildi. Bir araya gelen bakanlar ve ilgili çalışma grupları, ikili ilişkilerin yanı sıra Türkiye-AB ilişkileri, güvenlik ve savunma ile bölgesel gelişmeleri ele aldı.
Türkiye-AB İlişkileri ve Kopenhag Kriterleri Mesajı
Toplantının önemli başlıklarından birini Türkiye-AB ilişkileri oluşturdu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan görüşmelerde Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi süreci ve Türkiye-AB ilişkilerinin yeniden canlandırılması konularını gündeme taşıdı. Almanya’nın özellikle Gümrük Birliği’nin güncellenmesine vereceği desteğin önemine dikkat çekilirken, söz konusu sürecin 50 milyar doları aşan ikili ticaret hacmini daha da artırabileceği değerlendiriliyor. Almanya Dışişleri Bakanı Wadephul ise Türkiye’nin Avrupa açısından stratejik önemine dikkat çekerken, Ankara’nın AB perspektifine ilişkin destek mesajı verdi. Wadephul, “Eğer Türkiye Avrupa Birliği üyesi olmak istiyorsa, biz Almanya olarak dost ve güvenilir bir ortak olacağız” ifadelerini kullandı. Bununla birlikte Wadephul, demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarını içeren Kopenhag kriterlerinin AB üyeliği için temel şart olmaya devam ettiğini de vurguladı.
Söz konusu açıklamalar, Almanya’nın bir yandan Türkiye ile stratejik ilişkileri geliştirme arayışını sürdürürken diğer yandan AB üyelik sürecine ilişkin siyasi kriterler odaklı yaklaşımını koruduğunu ortaya koyuyor.
Savunma ve Güvenlik İş Birliği Öne Çıktı
Toplantının en dikkat çekici bir diğer başlığı da savunma ve güvenlik alanındaki iş birliği oldu. Almanya Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, haziran ayı sonundan itibaren NATO çerçevesinde Türkiye’ye bir Patriot hava savunma sistemi ile yaklaşık 150 kişilik Alman askeri personelinin konuşlandırılacağı duyuruldu. NATO çerçevesinde gerçekleştirileceği belirtilen konuşlandırmanın ilk aşamada Eylül 2026’ya kadar sürmesinin planlandığı ifade edildi. Söz konusu adımın NATO’nun güneydoğu kanadının güçlendirilmesi ve bölgedeki balistik füze tehditlerine karşı hava savunmasının desteklenmesi amacı taşıdığı belirtiliyor. Almanya’nın yıllar sonra yeniden Türkiye’de Patriot sistemi konuşlandıracak olması, Ankara-Berlin hattında savunma iş birliğinin yeniden ivme kazandığı şeklinde değerlendiriliyor. Almanya’nın ayrıca Birleşik Krallık ile konsorsiyum ortağı olduğu Eurofighter Typhoon savaş uçaklarının Türkiye’ye satışına yönelik itirazını geri çekmesi de son dönemde savunma alanındaki yakınlaşmanın önemli adımlarından biri olarak görülüyordu.
Görüşmeler kapsamında Avrupa güvenliği, NATO içindeki koordinasyon ve Türkiye’nin Avrupa savunma girişimlerine katkısı da ele alındı. Alman tarafının, Türkiye’nin Avrupa güvenlik mimarisi açısından taşıdığı stratejik öneme vurgu yaptığı görüldü.
Bölgesel Gelişmeler ve Ekonomik İş Birliği
Taraflar görüşmelerde Rusya-Ukrayna Savaşı, Gazze’deki gelişmeler, Suriye’deki durum ve Orta Doğu’daki güvenlik dinamiklerini de değerlendirdi. Alman Bakan Wadephul, Türkiye’nin bölgesel krizler üzerinde önemli diplomatik etkiye sahip olduğunu belirtirken, Bakan Fidan da Türkiye’nin Avrupa güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kritik rolüne dikkat çekti. Görüşmelerde ekonomik iş birliği başlığı da öne çıkan alanlardan biri oldu. Bu çerçevede Türkiye ve Almanya’nın 19 Haziran’da Ankara’da JETCO olarak bilinen Ortak Ekonomik ve Ticaret Komisyonu ile Enerji Forumu toplantılarını gerçekleştirmesi ve tarafların 60 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefi doğrultusunda iş birliğini geliştirmesi bekleniyor.
Bakan Fidan görüşmeler sonrasında yaptığı açıklamada, savunma sanayii, ekonomi, enerji ve bağlantısallık alanlarındaki iş birliğinin somut projeler ve karşılıklı yatırımlarla derinleştirilmeye devam edeceğini ifade ederken, Almanya’daki Türk toplumunun iki ülke ilişkilerinin beşerî, kültürel ve ekonomik temelini güçlendiren önemli bir köprü işlevi gördüğünü vurguladı. Bakan Wadephul ise görüşme sonrası, “12 yıl aradan sonra gerçekleştirilen ilk Almanya-Türkiye Stratejik Diyaloğu kapsamında dış politikadan çok daha fazlasını ele alma fırsatı bulduk. Toplumlarımız göç, aile bağları ve uzun yıllara dayanan yakın iş birliği geçmişiyle birbirine bağlı” açıklamasında bulunarak, Bakan Hakan Fidan’a ziyareti için teşekkürlerini iletti.
Değerlendirme
Türkiye-Almanya Stratejik Diyalog Mekanizması’nın yaklaşık 12 yıl aradan sonra yeniden toplanması, Ankara-Berlin hattında daha kurumsal ve düzenli bir siyasi diyaloğa dönüş sinyali olarak değerlendiriliyor. Özellikle Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden şekillendiği bir dönemde Almanya’nın Türkiye ile savunma alanındaki iş birliğini güçlendirmesi dikkat çekiyor. Bununla birlikte görüşmeler, Almanya’nın özellikle Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgal girişiminden bu yana Türkiye ile daha yakın ve stratejik bir diyalog geliştirme arayışını sürdürdüğünü de ortaya koyuyor. Almanya’nın Türkiye’nin AB perspektifine destek mesajı verirken Kopenhag kriterlerine yaptığı vurgu ise Türkiye-AB ilişkilerinde stratejik yakınlaşma arayışının siyasi kriterler ve reform beklentileriyle birlikte ilerlemeye devam edeceğine işaret ediyor.
Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı
