İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
17-24 NİSAN 2013

2012 YILI TÜRKİYE İLERLEME RAPORUNA İLİŞKİN AP İLKE KARARI KABUL EDİLDİ

Hollandalı Hıristiyan Demokrat parlamenter Ria Oomen-Ruijten tarafından kaleme alınan 2012 Türkiye İlerleme Raporu’na İlişkin AP İlke Karar taslağını 18 Nisan 2013 tarihinde AP Genel Kurulu’nda yapılan oylamada 75’e hayır oyuna karşı, 451 evet oyu ile kabul edildi Rapor, AP Dış İlişkiler Komitesi’nde iki kez görüşüldükten ve AP üyeleri tarafından verilen 415 değişiklik önergesinin ele alınmasından sonra Genel Kurul’a sunulmuştu. Çözüm sürecine destek veren fakat yargı sistemini eleştiren AP ilke kararı AB Bakanı ve Başmüzakereci Egemen Bağış tarafından Avrupa Parlamentosu’nun geçtiğimiz yıl yayınlanan ilke kararına kıyasla daha olumlu olarak değerlendirildi.

İlke karar taslağına getirilen değişiklik önergelerinden, AP’de KKTC’ni temsilen iki gözlemcinin bulunmasına yönelik önergelerin Yunan ve Rum üyelerin girişimleri nedeniyle reddedilmesi dikkat çekti. Ancak, AP Sosyalist Grup Başkanı Hannes Swoboda, KKTC’nin AP’de gözlemci bulundurması konusunu Başkanlık Divanı'na (Conference of Presidents) taşıyacaklarını açıkladı.  AP Liberal Grup (ALDE) üyesi İngiliz parlamenter Sarah Ludford önergenin reddedilmesine tepki gösterdi. Önergeyi veren Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu Eşbaşkanı Yeşiller Grubu (Greens/EFA) mensubu Fransız parlamenter Hélène Flautre, çoğunluğu KKTC'den gözlemci bulunmasına destek veren sol ve liberallerden oluşan Başkanlık Divanı'nda sorunun çözülme ihtimalinin yüksek olduğunu belirtti. Türkiye’nin Aralık 2013’teki AB Zirvesi’ne katılmasına yönelik önerge de oy çokluğuyla reddedildi. Ancak bu konuda nihai kararın, AB Konseyi Başkanı Herman Van Rompuy tarafından verileceği belirtildi. İlke karar taslağına terör örgütü PKK’nın AB listesinde yer alan bir terör örgütü olduğu ifadesinin çıkarılması yönünde getirilen öneriler reddedildi.  Buna karşılık, terör örgütü PKK’nın sürmekte olan terör saldırılarının şiddetle kınandığının ifade edildiği bölümde “sürmekte olan” ibaresinin çözüm süreci göz önünde bulundurularak çıkarıldığı belirtildi.

İlke kararda, Türkiye ile AB arasında yapıcı bir ilişkinin sürdürülebilmesi için müzakere süreci kapsamında ortak taahhütlerin yenilenmesine ihtiyaç duyulduğu ifade edilerek, pozitif gündemin uygulanmasından övgüyle bahsediliyor. Türkiye’nin stratejik rolünün önemine değinilen ilke kararda Türkiye ile AB arasındaki mevcut dış politika diyaloğunun güçlendirilmesi çağrısında bulunuluyor. İlke kararda, Türkiye ile İsrail arasında son dönemde yaşanan yakınlaşma ve diyalog sürecine de destek veriliyor. Vize serbestîsine yönelik atılan olumlu adımlara da yer verilen ilke kararda, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanun Tasarısı’nın kabul edilmesi de memnuniyetle karşılanıyor.

Kopenhag siyasi kriterlerinin yerine getirilmesi konusunda eksikliklere dikkat çekilen ilke kararda, yeni Anayasa taslağının oluşturulması sürecine geniş yer veriliyor. Anayasa Uzlaşma Komisyonu’nun çalışmalarından övgüyle bahsedilirken, Komisyon’un bu alanda gösterdiği ilerlemenin hızından endişe duyulduğu belirtiliyor. Bu bağlamda, tüm siyasi partilere ve ilgili aktörlere yeni Anayasa sürecinde yapıcı bir tutum sergilemeleri çağrısında bulunuluyor. Ayrıca 2010 yılında kabul edilen Anayasa değişikliği paketinin uygulamaya konması çağrısında da bulunuluyor.

Yargı reformu konusunda, 3’üncü Yargı Paketi’nin yargı ve temel haklar alanındaki reform çabaları için kapsamlı bir adım niteliğinde olduğu ancak, reform sürecinin özellikle suçun ve terör eyleminin geniş bir şekilde tanımlanması ve uzun tutukluluk süreleri gibi alanlarda reformların sürdürülmesi gerektiği ifade edilirken, bu bağlamda TBMM tarafından kabul edilen 4’üncü Yargı Paketi’nin hızlı bir şekilde uygulamaya konulmasının beklendiği belirtiliyor. Pınar Selek davasına atıfta bulunulan ilke kararda, söz konusu davanın Türkiye’deki yargı sisteminin eksiklerini yansıtan bir örnek olduğu ifade ediliyor. Mahkemelerde Türkçe dışında dillerde savunmaya izin verilmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) yapılmış bazı başvuruların tazminat ödenmek suretiyle çözümüne ilişkin kanunun yürürlüğe girmesi memnuniyetle karşılanıyor. Aktivistler, avukatlar, gazeteciler ve muhalif siyasetçileri etkileyen davalar ve uzun tutukluluk sürelerinden endişe duyulduğu ifade edilirken, Adalet Bakanlığı tarafından Avrupa Konseyi ile işbirliği içerisinde AİHM içtihadına uygun olarak hazırlanan İnsan Hakları Eylem Planı’nın kabul edilmesi teşvik ediliyor.

İfade özgürlüğü ve internet başta olmak üzere medyada çoğulculuk alanlarında eleştirilerin yer aldığı ilke kararda, kimi zaman medya kuruluşlarının kapanması ya da otosansüre yol açan, yüksek para cezaları kesilmesine imkân sağlayan mevzuatın iptal edilmesi çağrısında bulunuluyor ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Medya Özgürlüğü Temsilcisinin gazeteciler hakkında çok sayıda dava bulunması ve çok sayıda gazetecinin de hapiste olmasıyla ilgili endişelerine yer veriliyor.

Avrupa Komisyonu’nun yargı ve temel haklar ile adalet ve içişleri alanlarındaki başlıkları katılım müzakerelerinin başlangıç safhasında açılması ve en son kapatılması yönündeki yeni yaklaşımı memnuniyetle karşılanırken; bu süreçte başlıkların açılması için belirlenen açılış ve kapanış kriterlerinin reform sürecine hız verecek açık bir yol haritası görevi göreceği belirtilerek Konsey’e bu alanları kapsayan 23 ve 24’üncü başlıkların açılması için çabalarını güçlendirmesi çağrısında bulunuluyor. İlke kararda ayrıca, Türkiye’nin stratejik rolü ve yenilenebilir enerji kaynaklarından dolayı önceliğin 15’inci fasıl olan Enerji faslı müzakerelerinin açılmasına verilmesi gerektiği belirtiliyor.

İlke kararda ilk Kamu Başdenetçisinin atanması memnuniyetle karşılanırken, Kamu Başdenetçisi ve Kamu Denetçiliği Kurulu mensuplarının tarafsız ve herhangi bir siyasi partiyle bağı bulunmayan adaylardan seçilmesi gerektiği hatırlatılıyor.

Ergenekon ve Balyoz davalarına da değinilen ilke kararda, Ergenekon ve Balyoz gibi darbe planı iddialarının araştırıldığı davaların ve KCK soruşturmasının, Türkiye'nin demokratik kurumları ve yargısının gücü ve doğru, bağımsız, tarafsız ve şeffaf işleyişini yansıtması gerektiği ifade ediliyor. İlke kararda, ayrıca Türkiye Ulusal İnsan Hakları Kurumu Kanunu’nun kabul edilmesi memnuniyetle karşılanıyor ve gecikmeksizin işlerliğini kazanması çağrısında bulunuluyor. Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Kanunu ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine İlişkin 2015-2020 Eylem Planı memnuniyetle karşılanıyor.

Çözüm sürecini memnuniyet ile karşılayan ve sürecin başarıyla neticelenmesi çağrısında bulunulan ilke kararda, bu süreçte tüm siyasi partiler, medya ve sivil toplumun yapıcı rol oynamalarının önemi vurgulanıyor. Terör örgütü PKK'nın terör eylemlerinin şiddetle kınandığının ifade edildiği ilke kararda, AB’nin Türkiye ile tam dayanışma içerisinde bulunulduğu ifade edilerek, Üye Devletlere Türkiye ile daha yakın işbirliğinde bulunmaları, Türkiye'ye ise Europol ile işbirliği anlaşması gerçekleştirebilmesi için bir veri koruma yasası kabul etmesi çağrısında bulunuluyor.

AP ilke kararının kabul edilmesinin ardından bir basın açıklaması yayımlayan AB Bakanı ve Başmüzakereci Egemen Bağış Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan 2012 Türkiye İlerleme Raporu’nda Türkiye’deki gelişmeleri büyük ölçüde göz ardı eden tavrın AP siyasi gruplarının ve milletvekillerinin çoğunluğunun sağduyulu yaklaşımı sayesinde bu raporda kısmen de olsa telafi edildiğini belirtti. İlke kararda, Türkiye’de gerçekleştirilen siyasi reformlara ve önemli dönüşüme yer verildiğini kaydeden Bağış, bu bağlamda Bakanlık olarak Türkiye’nin kendi İlerleme Raporu’nu hazırlamalarının çok önemli bir adım olduğunu ifade etti. Hükümet olarak reform kararlılığından taviz vermelerinin mümkün olmadığını kaydeden Bağış, bu kararlılığın son dönemde AB nezdinde de karşılık bulmaya başlamasının, sürece yeni bir ivme kazandırma açısından önemli olduğunu sözlerine ekledi.

2012 Yılı Avrupa Komisyonu Türkiye İlerleme Raporuna İlişkin 18 Nisan 2013 Tarihli AP İlke Kararının İKV tarafından hazırlanan kapsamlı özetine aşağıdaki internet adresinden ulaşılabilir:

http://ikv.org.tr/icerik.asp?konu=haberler&baslik=AVRUPA PARLAMENTOSU TÜRKİYE İLE İLGİLİ RAPORU KABUL ETTİ&id=3416