İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
6-12 ŞUBAT 2010

AVRUPA PARLAMENTOSU 10 ŞUBAT’TA TÜRKİYE RAPORU’NU ONAYLADI

Hollandalı Hıristiyan Demokrat Parlamenter Ria Oomen-Ruijten tarafından kaleme alınan ve 27 Ocak tarihinde Avrupa Parlamentosu (AP) Dış İlişkiler Komitesi’nde 60 lehte ve 11 çekimser oyla kabul edilen Türkiye raporu, 10 Şubat’ta Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda görüşüldükten sonra yapılan oylamayla kabul edildi.

27 Ocak’ta kabul edilen taslak metinde en çok dikkati çeken nokta olan Kıbrıs’la ilgili paragraf, nihai metinde de aynen korundu. Raporda Kıbrıs’la ilgili, Türkiye’nin bir an evvel Ada’dan askerlerini çekmeye başlaması ve KKTC'ye yerleşen Türk vatandaşları sorununun çözülmesi gerektiği ifadelerine yer verilirken Türkiye’den kapalı Maraş bölgesini Rumlara açması istendi. Türkiye’nin askerlerini çekmesi ve ilgili vatandaşların sorunlarını çözmesiyle müzakereler için uygun bir ortam hazırlanmasına katkıda bulunabileceğinin altı çizildi. 27 Ocak’ta taslak metnin kabulünden önce verilen değişiklik önergeleri sonucunda Kıbrıs paragrafının daha ağır bir hale geldiği belirtilmişti. Nihai metnin kabulünde önce, KKTC’ye uygulanan izolasyonların kaldırılmasıyla ilgili bir ibarenin metne dâhil edilebileceği iddiaları gündeme gelmişti fakat 10 Şubat’ta kabul edilen raporda böyle bir ifade yer almadı. Bununla birlikte Parlamento’ya Yeşiller tarafından sunulan bir değişiklik önergesi ile Kıbrıs’ta çözüm içim tüm taraflara çaba göstermesi çağrısında bulunuldu.

Raporda Türkiye’de somut reformlara ilişkin genel olarak sınırlı seviyede gelişme gerçekleştiği belirtildi. AP raporda, 2005 yılında müzakerelerin başlamasının, uzun soluklu ve ucu açık bir sürecin başlangıç noktasını teşkil ettiğini hatırlattı. Buna ek olarak, Parlamento, Ankara Anlaşması’na ek Katma Protokol’ün Türkiye tarafından hala uygulanmamış olmasının, müzakere sürecini ciddi anlamda etkileyebileceği uyarısında bulundu.

Raporda yargının rolü, Kürt kökenli vatandaşların ve Alevilerin hakları, ordunun rolü ve Türkiye’nin komşularıyla ilişkileri gibi hassas kabul edilen konularda geniş bir kamusal tartışma ortamının yaratılmış olması ve Türk hükümetinin yapıcı yaklaşımı memnuniyetle karşılanırken, Anayasa Mahkemesi’nin Demokratik Toplum Partisi’nin kapatılması ve askeri mahkemelerin yetkilerini sınırlayan değişikliklerin iptali yönünde aldığı kararların Türkiye’nin reform çabalarında ciddi bir gerilemeye işaret ettiği vurgulandı. Parlamento, Türkiye’ye anayasanın değiştirilmesi çağrısında da bulundu. Kopenhag siyasi kriterlerine ilişkin yasama sürecinin yerinde olduğu vurgulanırken, yasaların uygulanmasında yetersizlikler yaşandığının ve hükümetin özellikle kadın hakları, ayrımcılık, din, düşünce, inanç ve ifade özgürlüğü, işkenceye karşı sıfır tolerans ve yolsuzlukla mücadele alanlarında yasaların uygulama çabalarını yoğunlaştırması gerektiğinin altı çizildi.

Taslak metinde yer almamasına rağmen 10 Şubat’taki oylama öncesinde ilgili değişiklik önergesiyle raporda Balyoz Darbe Planı’yla ilgili bir ifade de yer aldı. Raporda, parlamentonun iddia edilen Ergenekon suç şebekesinin ve Balyoz Planının boyutlarından duyduğu endişe dile getirildi ve Ergenekon davasının demokratik kurumların işleyişine ve hukukun üstünlüğüne güveni artırma fırsatı sunduğunun altı çizildi.

Parlamento, komşuluk ilişkileriyle ilgili olarak da, Türkiye’nin Ermenistan’la ilişkilerin normalleşmesi yolundaki çabalarını memnuniyetle karşılarken iki ülke arasında Ekim ayında imzalanan protokollerin de onaylanması çağrısında bulundu. Özellikle Karadeniz ve Ortadoğu bölgeleri başta olmak üzere Türkiye’nin bölge güvenliğindeki rolünün de altı çizildi. Parlamento kararında ayrıca Nabucco Boru Hattı Anlaşması’nın imzalanması ve Aralık 2009’da Çevre Faslı’nın müzakerelere açılmasının memnuniyetle karşılandığı belirtildi.

Dışişleri Bakanlığı’nın 11 Şubat tarihinde yaptığı yazılı açıklamada, Türkiye’de hak ve özgürlükler alanının genişletilmesi yönünde başlatılan sürece, Türkiye’nin faal dış politika girişimleri ve bölgesel güvenliğe katkılarına raporda yer verildiği belirtildi. Bununla birlikte Bakanlık, raporda katılım sürecine olumsuz yönde tesir edebilecek bir üslup benimsendiğinin altını çizerek esas itibariyle, tek taraflı, gerçeklerle bağdaşmayan ve Türkiye tarafından kabulü mümkün olmayan unsurlara yer verildiği üzerinde durdu. Bakanlığın açıklamasında Kıbrıs’la ilgili, AP’nin işlevinin, Kıbrıs Rum tarafının sözcüsü gibi davranmak ve tüm mesnetsiz iddia ve taleplerini karşılamak olmaması gerekir ifadelerine yer verildi.

Bilindiği gibi Avrupa Parlamentosu’nun bu kararları bağlayıcı nitelik taşımıyor. Bununla birlikte kararın iki açıdan önem taşıdığını belirtmemizde fayda var: ilk olarak her ne kadar bağlayıcı olmasa da tavsiye niteliğinde olması ve karar alma mekanizmalarını etkileyebilme potansiyeli, ikinci olarak da 2009–2014 dönemi için geçen yılın Haziran ayında seçilmiş olan Parlamento’nun Türkiye’yle ilgili aldığı ilk karar olması. Bunun yanında, Avrupa Parlamentosu karar alma sürecinde sınırlı yetkiye sahip olan bir organ olmasına rağmen, AB içindeki önemini Kurucu Antlaşmalardaki her revizyon ile artırıyor. Ayrıca, AB içindeki başlıca siyasi akımların temsil edildiği parti gruplarından oluşan Parlamento, AB kamuoylarının sesi olma özelliğine sahip. Son halini almadan önce Rapor ile ilgili 243 değişiklik önergesi verilmesi Avrupa parlamenterlerin Türkiye konusuna verdikleri önemi gösteriyor. Bazı parlamenterlerin özellikle müzakerelerin “uzun sürecek ve açık uçlu bir süreç” olduğu ibaresini çıkarmaya yönelik Türkiye açısından olumlu tavırlarını gözlemlemek mümkün.  AB’nin verdiği söze bağlı kalmasını hatırlatan bu tür değişiklik önerilerinin yanında, özellikle Kıbrıslı Rum veya Kıbrıs Rum kökenli bazı parlamenterlerin, raporda Kıbrıs konusuyla ilgili ifadeleri daha da sertleştirmeye yönelik değişiklik önerilerinde bulunarak, AB üyeliğini ve Avrupa Parlamentosu’ndaki konumlarını Türkiye’ye baskı uygulama aracı olarak kullanmaya çalıştıkları da görülüyor.

Rapora ilişkin daha detaylı bilgiye http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2010-0025+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN adresinden ulaşılabilir.