İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
1-8 ŞUBAT 2009

LİZBON ANTLAŞMASI’NA İLİŞKİN SON GELİŞMELER

AB Dönem Başkanı Çek Cumhuriyeti’nde Lizbon Antlaşması’nın onaylanmasına ilişkin tartışmalar sürüyor. Çek Meclisi 3 Şubat tarihinde aldığı kararla Antlaşma’nın onaylanmasına ilişkin görüşmeleri 17 Şubat’a erteledi. Ertelemeye ilişkin öneri Çek Cumhuriyeti Başbakanı Mirek Topolanek tarafından yapıldı ve gerekçe olarak Meclis
komitelerinin çalışmalarının sürdürülmesi gösterildi. Hatırlanacağı üzere, Meclis, onay kararına ilişkin görüşmeleri 2008 yılı Aralık ayında Şubat 2009’a ertelemişti.

Çek Meclisinde sağ partiler, Lizbon Antlaşması’nın onaylanması ile Prag’ın güney doğusuna Amerikan radar sistemi kurulması arasında bir bağlantı görüyor. Sol muhalefet ise, Meclis’te alınan kararların Senato tarafından bazı durumlarda dikkate alınmadığını ve değiştirildiğini gündeme getiriyor.

Lizbon Antlaşması’nın yürürlüğe girmesi çerçevesinde tüm üye devletlerde gündeme gelen tartışmalar şu şekilde sıralanabilir:

  1. Antlaşma’nın “büyük” üye devletlerin lehine “küçük” devletlerin aleyhine olduğu öne sürülüyor. Parlamento’daki sandalye dağılımı başta olmak üzere, kurumsal dengenin güçlülerin istediği yönde değişeceği tartışılıyor.
  2. Komisyon’un üye sayısının AB üye devletlerinin üçte ikisine düşürülmesi (örn. 27 üye devlet için 18 Komisyoner) ve Komisyon’da yer alacak üyelerin belirli bir rotasyon çerçevesinde 5 yıllık sürelerle göreve gelmesinin öngörülmesi ciddi bir tartışma konusu. Başta İrlanda olmak üzere, hiçbir üye devlet Komisyonerini kaybetmek istemiyor. Diğer taraftan, İngiltere, Almanya veya Fransa gibi büyük devletlerin yer almadığı bir Komisyon oluşturulmasının, bu kurumun etkinliğini azaltacağının üzerinde duruluyor.
  3. Komisyon Başkanının Parlamento tarafından seçilecek olmasının bu kurumun “siyasileşmesine” yol açacağı endişesi özellikle akademik çevrelerde tartışılıyor. Bir taraftan, Komisyon’un çalışmalarının ve işleyişinin vatandaşlara yakınlaşması bağlamında siyasileşme olumlu görülse de, teknokratik ve tarafsız bir kurum olan Komisyon’un çıkar çatışmalarına alet olması korkusu da var. Zaten, özellikle Barroso takımının AB Konseyi’nin etkisinde fazlasıyla kaldığı belirtiliyor.
  4. Anayasa’nın 2005 yılında reddedilmesinin ardından, bu metnin %96 oranında korunarak Lizbon Antlaşması ismiyle yeniden sunulması, federalizm karşıtlarının korkularını alevlendirdi. AB bütünleşmesinin ekonomik yönüne ağırlık verilmesini savunan kesimler Lizbon Antlaşması gibi bir adımdan rahatsız.
  5. Lizbon Antlaşması’nın federal yapılanmayı güçlendirmesi endişesi ulusal çıkarların zedelenmesi korkusu ile de ilişkili. Özellikle AB’ye son genişleme dalgasında katılan 12 ülkenin yakın geçmişi göz önünde bulundurulduğunda, “ulusal çıkar” endişesinin kamuoylarında ne kadar yaygın olduğu anlaşılıyor. Unutulmaması gereken, bu kaygının tüm üye devletlerde en azından kamuoylarının belirli kesimlerinde olduğudur. Danimarka Maastricht Antlaşması’nı reddederken, Anayasa Fransa ve Hollanda’da kabul edilmezken, İrlanda hem Nice hem Lizbon Antlaşmalarını reddederken ulusal çıkarların kaybolması korkusu bir şekilde kendini gösteriyordu. 2005 yılında AB Anayasası’nın referanduma götürülmesini planlayan 10 ülkede, Anayasa karşıtlığının ulusal egemenliğin kaybedilmesi ile ilişkilendirilme oranı ortalama %34,6 idi. Bu oran, öne sürülen gerekçeler arasında ilk sırada yer alıyordu.
  6. Son olarak vatandaşların, konsolide versiyonu yaklaşık 450 sayfa olan Antlaşma’yı anlamamış olmaları gösterilebilir. AB konularındaki bilgi ve farkındalık eksikliği AB bütünleşmesi sürecinin en önemli sorunlarından biri. Örneğin, 4-7 Haziran 2009 tarihlerinde yapılacak Avrupa Parlamentosu seçimlerinin tarihini bilenlerin oranı Kasım 2008 itibariyle %8’dir.

Lizbon Antlaşması’na ve Antlaşma hakkında yukarıda özetlenen tartışmalar hakkında detaylı bilgiye İKV Uzmanları Can Mindek ve Zeynep Özler tarafından hazırlanarak Mayıs 2008’de yayımlanan “AB’de Anayasa Süreci ve Lizbon Antlaşması” başlıklı çalışmadan ulaşabilirsiniz. Çalışmayı edinmek için lütfen İKV Kütüphanesi ile irtibata geçiniz.

Lizbon Antlaşması’na ilişkin olarak İKV tarafından hazırlanan bilgi notuna ve düzenli olarak güncellenen onay tablosuna www.ikv.org.tr adresinden ulaşabilirsiniz.