İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
19-25 MAYIS 2008

AVRUPA PARLAMENTOSU TÜRKİYE RAPORU KABUL EDİLDİ

Avrupa Parlamentosu (AP) Türkiye Raportörü Hollandalı Hıristiyan Demokrat Ria Oomen-Ruijten tarafından hazırlanan rapor 21 Mayıs tarihinde gerçekleştirilen Parlamento Genel Kurulu'nda 467 kabul, 62 karşı ve 61 çekimser oy ile kabul edildi. Toplam 60 maddeden oluşan rapor, 2007 Mayıs ayından bu yana Türkiye'deki ve Türkiye-AB ilişkilerindeki gelişmeleri ele alıyor.

Raporda vurgu yapılan başlıca konular arasında son günlerde yargı alanında yaşanan gelişmeler, Ergenekon soruşturması, Kürt kökenli vatandaşların hakları, Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik atılan adımlar, ordu üzerinde sivil kontrol ve kadın hakları yer alıyor. AP, Türk hükümetinin 2008 yılının reform yılı olacağı yönündeki açıklamalarından memnuniyet duyulduğunu dile getirerek bu konudaki çalışmalara hız verilmesi çağrısı yapıyor.

Raporda Katılım Ortaklığı Belgesi’nin 2001’den bu yana üçüncü defa yenilenmesine rağmen, belgede yer alan hedeflerin büyük ölçüde aynı olduğu belirtilerek bunun reform sürecinin ne kadar yavaş ilerlediğini gösterdiği ifade ediliyor. Öte yandan, 301. maddenin değiştirilmesi ve yeni Vakıflar Kanunu gibi ilerlemeler de raporda yer alıyor. Bu kapsamda, 301. maddenin değiştirilmesinin önemine değiniliyor; ancak, bu değişikliğin bir başlangıç olarak algılandığı belirtilerek, Ceza Kanunu'nun ifade özgürlüğüne gayrimeşru kısıtlama getiren hükümlerinin Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme (AİHS) ile uyumlu hale getirilebilmesi için feshedilmesinin en uygun çözüm olduğu ifade ediliyor.

Vakıflar Kanunu'nun kabulünün AP tarafından memnuniyetle karşılandığı belirtiliyor; ancak, söz konusu Kanun'un AİHS ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı ile uyumlu şekilde uygulanması yönünde çağrıda bulunuluyor. Dini ve kültürel mirasın korunması kapsamında Heybeliada Ruhban Okulu'nun açılması ve Ekümenik Patrik sıfatının kullanılmasının önündeki engellerin kaldırılması yönünde yapılan çağrılar bir kez daha tekrar ediliyor.

Raporda, Başbakan Erdoğan’ın Almanya ziyareti sırasında asimilasyon üzerine sarf ettiği sözlere de değinilerek, Türkiye’deki Kürt kökenli vatandaşların hakları başta olmak üzere kültürel haklar konusu öne çıkarılıyor. Bu kapsamda, Müzakere Çerçevesi’nde, azınlıklara saygı gösterilmesi ve azınlıkların korunması ile Türkçe dışındaki dillerde eğitime erişim, bu dillerde yayın yapılması ve bu dillerin kamu hizmetlerinde kullanılmasına ilişkin taahhütlere dikkat çekiliyor.

Hrant Dink Cinayeti ve Malatya'da öldürülen Hıristiyan vatandaşlar ile ilgili davaların yavaş ilerleyişi de raporda yer alıyor. Davaların yavaş ilerleyişinin esefle karşılandığı belirtilerek ilgili makamlar din ve ırka yönelik şiddete karşı davaların derinlemesine yürütülmesine davet ediliyor.

Raporda, terör olayları kınanıyor ve AB’nin terörle mücadelede Türkiye’nin yanında olduğunun altı çiziliyor. Ancak, terörle mücadele esnasında komşu ülkelerin sınırlarına ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi ve operasyonlarda sivil kayıpların önlenmesinin önemine dikkat çekiliyor.

Kıbrıs konusunda son günlerde yaşanan olumlu gelişmeler memnuniyetle karşılanıyor ve Kıbrıs’ta yeni bir fırsat penceresi açıldığı belirtilerek taraflar BM çerçevesi içinde kapsamlı ve kalıcı bir çözüme ulaşmaya davet ediliyor.

Ergenekon soruşturması da raporda değinilen konular arasında yer alıyor. Soruşturmanın önemi üzerinde durularak kararlı bir şekilde sürdürülmesi ve ilgililerin adalete teslim edilmesi çağrısı yapılıyor.

Raporda, 1 Mayıs kutlamaları sırasında polisin göstericilere karşı aşırı güç kullanmasından endişe duyulduğu belirtilerek, örgütlenme özgürlüğü ve sendikaların barışçıl eylemlerinin AİHS bünyesinde temel bir hak olduğu hatırlatılıyor.

Bu maddelerin yanı sıra raporda AP Kadın Hakları ve Cinsiyet Eşitliği Komitesi tarafından önerilen maddelerin büyük ölçüde benimsendiği görülüyor. Raporun 26-30. maddeleri kadınlara ilişkin tespit ve önerileri içeriyor. Bu çerçevede, kadınların şiddete karşı korunmasında kaydedilen ilerlemeler memnuniyetle karşılanıyor; ancak, kadınlara yönelik şiddete ilişkin güvenilir verilere ulaşılmasının halen bir sorun teşkil etmeye devam ettiği vurgulanıyor. Kayda değer sayıda kadının siyasi ve akademik çevrelerde önemli konumlarda bulunmasına rağmen kadınların genel istihdam oranının %23.8 olduğu vurgulanarak, kırsal alanlar başta olmak üzere, kadınların işgücüne katılımının artırılması için somut adımlar atılması gerektiği ifade ediliyor.

Öte yandan, raporda enerji alanında Türkiye'nin kaydettiği ilerleme takdir edilerek, enerji faslında müzakerelerin açılmasına yönelik tavsiye kararı hatırlatılıyor.

Rapora ilişkin AP ve diğer AB kurumları yetkilileri tarafından çeşitli açıklamalar yapıldı. Türkiye Raportörü Ria Oomen-Ruijten, Türkiye'nin 301. madde değişikliği ve Vakıflar Kanunu ile önemli adımlar attığını; ancak, daha fazla ilerleme kaydedilmesi gerektiğini dile getirdi. Oomen-Ruijten Türkiye'nin AB'ye ve kendi vatandaşlarına karşı sorumlulukları olduğunu hatırlattı. AP'deki Liberal grubun gölge raportörü Alexander Graf Lambsdorff ise parlamentodaki tüm grupların bir aday ülkeden daha fazla ilerleme beklenmesi gerektiği konusunda hemfikir olduğunu dile getirdi.

Sosyalist grup adına açıklama yapan Hans Swoboda ve Jan Marinus Wiersma raporu “kritik ama olumlu” olarak değerlendirdi. Türkiye'den reformların hızını artırmasının istenmesini kritik olarak değerlendiren Sosyalistler, müzakerelerin hedefinin AB ile bütünleşme olduğunun teyit edilmesinin ise olumlu olduğunu belirttiler.

Avrupa Komisyonu’nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Olli Rehn de raporun somut ve dengeli olduğunu ifade etti. Rehn, AP'nin talebi üzerine bir sonraki İlerleme Raporu'nda Vakıflar Kanunu'nun uygulanmasının da yer alacağını söyledi. 301. maddede yapılan değişikliği ise olumlu olarak niteleyen Komisyon Üyesi uygulamaya dikkat edileceğini dile getirdi. Raporda yer alan reformların yavaş ilerlediği tespitine katıldığını belirten Rehn, örnek olarak Ombudsman Kanunu'nun iki yıldır beklemesini gösterdi. Rehn, laiklik ve demokrasinin birlikte korunması gerektiğinin altını çizdi.

Raporun İktisadi Kalkınma Vakfı tarafından gerçekleştirilen resmi olmayan çevirisine http://www.ikv.org.tr/pdfs/APTurkiyeraporuceviri.pdf adresinden ulaşılabilir.