İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
10-16 KASIM 2008

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ BAYKARA-SENDİKA KARARINI AÇIKLADI

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 12 Kasım’da açıkladığı kararında, Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (Tüm Bel Sen) Başkanı Vicdan Baykara ve sendika üyesi Kemal Demir'in yaptığı başvuruda, Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) “dernek kurma ve toplantı özgürlüğü” başlıklı 11. maddesini ihlal ettiğine karar verdi.

AİHM, kararında hem belediye işçisi olan davacıların sendika kurma haklarını kullanmalarına müdahale edildiği hem de söz konusu sendika ile belediye (Gaziantep Büyükşehir Belediyesi) arasında yapılan ve iki yıl süreyle uygulanan toplu iş sözleşmesinin, Yargıtay tarafından geçersiz sayıldığı gerekçesiyle, iki yönden Sözleşme’nin ihlal edildiğine hükmetti.

Davaya konu olayda, belediye işçileri tarafından kurulan Tüm-Bel Sendikası, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’ne, 1993 yılında imzaladıkları toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle dava açmış ve yerel mahkeme, her ne kadar Türk hukukunda, belediye çalışanları tarafından kurulmuş bir sendikanın toplu iş sözleşmesi yapabilmesine imkân veren açık bir hüküm bulunmasa da; bu boşluğun, Türkiye’nin de tarafı olduğu ve Anayasası (Madde 90) uyarınca da bağlayıcı nitelikte olan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) sözleşmeleri gibi uluslararası metinler vasıtasıyla doldurulması gerektiğini belirterek, davacıları haklı bulmuştu.

Ancak kararın temyizi üzerine Yargıtay, 6 Aralık 1995 tarihinde verdiği kararında, özel bir düzenleme bulunmadığı müddetçe, sendikaya üye olma ve toplu sözleşme yapma özgürlüğünün kullanılamayacağına; söz konusu Sendikanın kurulduğu tarihte de mevzuatın, kamu görevlilerinin sendika kurmalarına izin vermediğini belirterek, devamında olaydaki sendikanın da bu sebeple hiçbir zaman tüzel kişilik kazanamadığına ve bu itibarla da dava ehliyeti olmadığına hükmetmişti.

Kararın ardından ilgili Belediye’nin hesaplarında yapılan inceleme sonucunda, sendika üyelerinin toplu iş sözleşmesinin iki yıl boyunca uygulanmasından dolayı elde ettikleri ilave kazançların da kendilerinden tahsil edilmesine karar verilmişti.

Bunun üzerine, sendika Başkanı Vicdan Baykara ile üye Kemal Demir, 8 Ekim 1996’da Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na başvurmuş; dava, 1 Kasım 1998’de Mahkeme’ye gönderilmiş ve Mahkeme de, uzun bir aradan sonra 23 Eylül 2004’te davayı kısmen kabul edilebilir bulmuştu. Bunun ardından Mahkeme, 21 Kasım 2006’da, oybirliğiyle davacıların başvurusunu kabul ederek, Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine karar vermişti. Türk Hükümeti’nin kararı temyiz etmesi üzerine davayı inceleyen AİHM’nin Büyük Dairesi, 12 Kasım’da açıkladığı kararında temyiz başvurusunu reddederek AİHM’nin ilgili dairesinin verdiği kararı onayladı.  

Mahkeme, ihlal neticesinde, Türk Hükümeti tarafından, ilgili sendikaya aktarılmak üzere davacılardan Vicdan Baykara’ya 20.000 Avro; diğer davacı Kemal Demir’e ise, 500 Avro tazminat ödenmesine hükmetti.