İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
12-18 EYLÜL 2012

ÖKSÜZ ESERLERE İLİŞKİN YENİ AB YÖNERGESİ AVRUPA PARLAMENTOSU TARAFINDAN ONAYLANDI

Sahibi belli olmayan veya sahibine erişilemeyen eserler olarak adlandırılan ”öksüz eserler”e (orphan works)  ilişkin Avrupa Komisyonu’nun Fikri Mülkiyet Ofisi (Intellectual Property Office) tarafından sunulan yeni Yönerge Taslağı 13 Eylül 2012 tarihinde Avrupa Parlamentosu’nun resmi onayından geçti. 

Avrupa Komisyonu’nun Fikri Mülkiyet Ofisi 24 Mayıs 2011 tarihinde Avrupa’nın kültürel mirasının korunması ve bunun dijital ortamda ilgili kamu ve özel kurumlar tarafından halkın erişimine açılması için yeni bir Yönerge taslağı hazırlamıştı. 6 Haziran 2012 tarihinde de, resmi olmayarak, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin onayı alınmıştı. İlgili Yönerge kısaca; eğitim kurumları, kamu kütüphaneleri, müzeler, arşivler veya film kuruluşlarının kurallara uygun olarak bu tür eserler üzerinde inceleme ve araştırma yapmasına olanak sağlarken, eserlerin toplumun erişimine sunulmasını amaçlamakta. Yönerge’de, eserlerin kurumlar tarafından arşiv amaçlı çoğaltım ve kataloglama çalışmalarına ilişkin özel hükümlere de yer veriliyor. AB’nin İç Pazar ve Hizmetler Komisyon üyesi Michel Barnier, uygulamanın Avrupa’nın dijital Tek Pazar vizyonunu gösterdiğini açıkladı.

Hangi ürünlerin öksüz eserler kategorisine girdiği Yönerge’de belirtilmekte. Daha çok kitap, film ve müzik eserlerini kapsayan bu tür sahipsiz eserler genel anlamda telif hakkı çerçevesinde korunmakta. Bu noktada, Yönerge kapsamı dışında uygulanan mevcut sistemde, özellikle kamu kurumlarının, bu tür eserler üzerinde hak sahibinin rızası olmadan araştırma yapması ya da kullanması sonucunda yüksek maliyetli ödemeler ve davalarla karşı karşıya kaldığı gözlemlenmekte. Avrupa Parlamentosu Sosyal-Demokrat Parti grubundan Polonyalı Lidia Joanna Geringer de Oedenberg yaptığı açıklamada, kamu kurumlarının aleyhine gelişen bu riskli durumun ortadan kalkacağını ve yeni Yönerge’nin bu noktada kamu kurumlarına yasal kesinlik verecek nitelikte olacağını savunmakta. Ayrıca hak sahipleri, öksüz eserlerin mevcut durumlarına son verebilecek; ancak belirtildiği gibi kamu kurumları da yüksek maliyetli ödemelerden korunabilecektir.

Diğer taraftan, Yönerge’nin çözüm getirmeyeceği yönünde eleştiriler de gündeme gelmekte. Nitekim İsveç Korsan Parti üyesi Christian Engström Yönerge’nin Avrupa’nın ortak kültürel mirasını oluşturmaya yardımcı olmayacağını ve uygulamanın kullanılabilir olmadığını savunuyor. Bu noktada, eserlerin ticari sömürüsüne olanak sağlayabileceği gibi, uluslar arası telif hakkı koruma alanında ciddi istismara yol açabileceğinin altı çiziliyor.

Avrupa Parlamentosu’ndan geçen Yönerge taslağı, bir sonraki aşama olarak, Avrupa Konseyi’nin onayını bekliyor.