İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
3-10 MAYIS 2014

UKRAYNA KRİZİ, BATI VE RUSYA ARASINDAKİ GERGİNLİĞİ ARTIRIYOR

Ukrayna’da derinleşen kriz, Batı ve Rusya ilişkilerindeki mesafeyi artırıyor. Bazı uzmanlar tarafından “yeni bir soğuk savaşın” ya da “yeni bir soğuk rekabetin” başladığı yönünde yorumlara neden olan Ukrayna krizinde, son bir hafta içinde birçok gelişme yaşandı.

ABD ve AB tarafından yapılan “yeni yaptırım” uyarıları sonrası, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 25 Mayıs 2014 tarihinde "Ukrayna’da yapılacak olan devlet başkanlığı seçimlerini desteklediğini" açıkladı ve ülkenin doğusundaki bazı şehirlerde Rusya yanlısı ayrılıkçı grupların 11 Mayıs tarihinde yapacakları bağımsızlık referandumunu erteleme çağrısı yaptı. 7 Mayıs’ta yaptığı bu açıklamada Putin ayrıca, Ukrayna sınırındaki Rus askeri birliklerinin geri çekildiğini açıkladı. Putin’in çağrısına uymayacaklarını belirten Ukrayna’nın doğusundaki ayrılıkçı liderler ise, referandum tarihini değiştirmeyeceklerini açıkladır. Bunun üzerine Putin, referandumun ertelenmemesinden, isyancılara karşı askeri operasyonları sürdüreceğini açıklayan Ukrayna yönetiminin sorunlu olduğunu açıkladı.

Rusya’nın Ukrayna’daki devlet başkanlığı seçimlerini desteklemesini ve ayrılıkçı grupları bağımsızlık referandumunu ertelemeye çağırmasına Ukrayna, ABD ve AB temkinli yaklaştı. Ukrayna yönetimi, bağımsızlık ilanına yol açması beklenen bu referandumu başından beri  “yasadışı” olarak nitelendiriyor. ABD, referandumun iptal edilmesini isterken; AB referandumun “demokratik meşruiyetinin olmayacağını ve ülkedeki durumu kötüye götüreceğini” savunuyor. NATO Genel Sekreteri Anders Fogh Rasmussen ise Rus askerlerinin Ukrayna sınırından çekildiği yönünde bir kanıt görmediklerini açıkladı.

Hatırlanacağı gibi, Ukrayna’da Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç Şubat ayında görevi bırakmış, bunun üzerine Rusya Kırım kentini ilhak etmişti. Ardından, Ukrayna’nın doğusunda Rusya yanlısı ayrılıkçı gruplar birçok kentte kamu binalarını işgal etmişler ve 11 Mayıs’ta bağımsızlık referandumu düzenleme kararı almışlardı. Ukrayna yönetimi ise geçtiğimiz hafta ülkenin doğusundaki ayrılıkçı gruplara yönelik operasyon başlatmış ve Odessa kentinde Ukrayna ve Rusya yanlısı grupların çatışması sırasında çıkan yangında 40’dan fazla kişi hayatını kaybetmişti.

Gerilimin artmasına neden olan bu olayın ardından, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov 6 Mayıs’ta yaptığı açıklamada, Cenevre’de yeni bir görüşme yapmanın gereksiz olduğunu söyledi. Aynı gün Washington’da bir araya gelen ABD Dışişleri Bakanı John Kerry ve AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Catherien Ashton, ortak bir basın toplantısı düzenlediler ve Ukrayna yapılacak seçimleri sabote etmesi durumunda Rusya’ya uygulanan yaptırımların artırılacağını açıkladılar.

ABD Dışişleri Bakanı Kerry, Rusya’nın Ukrayna’da süregelen şiddet nedeniyle seçim yapılmasını uygun bulmadığını açıklamasına karşın, iç savaşın üç yıldır sürdüğü Suriye’de devlet başkanlığı seçimlerinin düzenlenmesini desteklemesinin sebebini izah etmesi gerektiğini söylemişti. Ukrayna’da krizin çözülmesi amacıyla Cenevre’de AB, ABD, Rusya ve Ukrayna sağlanan anlaşmaya Rusya’nın uymadığını kaydeden ABD Dışişleri Bakanı Kerry, Ukrayna yönetiminin ise anlaşma taahhütlerine bağlı kaldığını söyledi. Kerry Ukrayna’nın doğusunda yapılacak referandumu “sahte” olarak niteledi ve Kırım’da yaşanan gelişmelerin bir benzerini “hiçbir medeni ülkenin tanımayacağını” kaydetti. AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Ashton, Ukrayna’da özgür ve adil bir seçim yapılmasının ülkeyi istikrara kavuşturacak önemli fırsat olduğunu ve Ukrayna’ya destek vermeyi sürdüreceklerini belirtti. 

Ukrayna krizi konusunda konuşan NATO Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı Philip Breedlove, Rusya’nın Ukrayna’nın doğusuna asker göndermesine gerek kalmadan bölgedeki amaçlarını gerçekleştirebileceğine dikkat çekti. Breedlove, NATO’nun Rusya’yı daha önce bir “ortak” olarak gördüğünü ancak Ukrayna’daki gelişmelerle “farklı bir sürece girildiğini” kaydetti ve bu nedenle NATO üye ülkelerinin savunma harcamalarını GSYİH’nin yüzde 2 düzeyine çıkarmaları gerektiğine işaret etti. ABD Hava Kuvvetleri Pasifik Komutanı General Herbert Carlisle, Rusya’nın Ukrayna’ya müdahalesi sırasında Asya-Pasifik bölgesinde güç gösterisi ve istihbari nitelikli uçuşları artırdığına işaret etti.

Son olarak 11 Mayıs 2014 tarihinde Ukrayna’nın doğusunda, Donetsk ve Lugansk bölgelerinde gerçekleştirilen referandumda halkın yüzde 89,7’sinin bağımsızlıktan yana oy kullandığı açıklandı. Oy pusulalarında “Donetsk-Lugansk Halk Cumhuriyetininin özerkliğini destekliyor musunuz?” sorusunun altında evet ve hayır seçenekleri vardı. Zarfların bulunmadığı oy pusulalarının açık bir şekilde şeffaf kutulara atılması, seçmen listelerine rağmen dileyenin dilediği yerde oy kullanması ve bazı yerlerde Rus yanlısı kar maskeli militanların oy kullanması seçim güvenliğine gölge düşmesine sebep oldu.