İKTİSADİ KALKINMA VAKFI
E-Bülteni
1-15 HAZİRAN 2019

AB GÜNDEMİ: Avrupa Sömestri 2019 İlkbahar Paketi: Üye Ülkelere Sürdürülebilir ve Kapsayıcı Ekonomik Büyümeye Yönelik Tavsiyeler

Avrupa Sömestri 2019 İlkbahar Paketi: Üye Ülkelere Sürdürülebilir ve Kapsayıcı Ekonomik Büyümeye Yönelik Tavsiyeler 

Avrupa Sömestri kapsamında Avrupa Komisyonunun 5 Haziran 2019 tarihinde sunduğu İlkbahar Paketi’nde önümüzdeki dönemde üye ülkelere ekonomi alanında yol gösterici nitelikte tavsiyeler içeren raporların yanı sıra İspanya için Aşırı Bütçe Açığı Prosedürü'nün sonlandırılmasını içeren tavsiye raporu ve İstikrar ve Büyüme Paktı kapsamında bir dizi belge yer alıyor.

AB ekonomisi için oldukça önem taşıyan Avrupa Sömestri, üye ülkelerin ekonomi politikalarının koordinasyonunu içeren ve her yıl yenilenen bir döngü ile işleyen bir süreç. Bu süreç içinde üye ülkeler, bütçe ve ekonomi politikalarını AB düzeyinde kabul edilmiş hedef ve kurallara uyumlu hale getirmeye çalışıyorlar. Küresel mali krizden sonra AB’de yaşanan borç krizi daha güçlü bir ekonomik yönetişim ve üye ülkelerin politikaları arasında eşgüdüm sağlanması ihtiyacını ortaya çıkardı. 2010’da kabul edilen Avrupa Sömestri’nin amacı da güçlü kamu maliyesi, ekonomik büyüme ve aşırı makroekonomik dengesizliklerin önlenmesini içeriyor.

Avrupa Sömestri, Avrupa 2020 Stratejisi altındaki büyüme ve istihdama odaklanan yapısal reformlar ile İstikrar ve Büyüme Paktı kapsamındaki mali politikalar ve aşırı makroekonomik dengesizliklerin önlenmesine yönelik politika koordinasyonunu sağlıyor. Avrupa Sömestri kapsamında 1 yıla yayılan bir zaman çizelgesi ekseninde üye ülkeler, AB düzeyinde oluşturulan tavsiyeler ve rehber ilkelere göre politika planlarını oluşturuyor ve bu kapsamda ulusal reform programları ve istikrar veya uyum programlarını AB düzeyinde değerlendirilmek üzere sunuyorlar. Değerlendirmeden sonra, ulusal bütçe ve reform politikaları ve gerekiyorsa makroekonomik dengesizliklerin düzeltilmesi için bir sonraki yılın bütçesi oluşturulurken dikkate alınmak üzere üye ülkelere özel tavsiyeler oluşturuluyor. Bu aşamalar sonrasında üye ülkelerin uygulama sürecine geçildikten sonra Avrupa Komisyonunun bir sonraki yıl için hazırladığı ve genel ekonomik durumu anlatan Yıllık Büyüme Araştırması ile döngü yeniden başlıyor.

Bu yılki Avrupa Sömestri Paketi’nde ortaya koyulduğu üzere AB ekonomisinde üst üste yedi yıldır devam eden büyümenin 2020’de de sürmesi ve  tüm üye ülkelerin ekonomilerinin daha az elverişli koşullara ve küresel belirsizliklere rağmen büyümesi bekleniyor. İstihdam rekor seviyede yüksek, işsizlik oranı da rekor seviyede düşük düzeyde. Öte yandan, üye ülkeler, bölgeler ve nüfus grupları arasında hala önemli farklılıklar bulunuyor Bu genel tablo karşısında Avrupa Komisyonu, üye ülkelere son yıllarda kaydettikleri ilerlemeyi geliştirmeleri yönünde çağrıda bulunuyor. İyi hedeflenmiş yatırım stratejileri ve sorumlu mali politikaların eşlik ettiği etkili reformlar, AB ekonomisinin modernleştirilmesine yönelik başarılı bir pusula olmaya devam ediyor.

Avrupa Sömestri AB’nin ekonomik ve sosyal durumunun iyileştirilmesine önemli katkı yapıyor.  Ancak, bazı önemli zorluklar devam etmekte ve ekonomik görünüme yönelik riskler artıyor. Bazı üye ülkelerde reform ivmesi zayıflıyor. Tüm üye ülkeler ekonomilerinin daha esnek hale getirmeye, sürdürülebilir ve kapsayıcı büyümenin gerçekleştirilmesine destek vermeye davet ediyor. Hedefe yönelik yatırımların da bu amaçlara ulaşmada önemli katkı sağlayacağı belirtiliyor. Tüm AB vatandaşları için ilke ve haklar belirleyen Avrupa Sosyal Haklar Sütunu’nun bütün üye ülkeler tarafından ulusal düzeyde uygulanması da önem taşıyor. Hızla değişim gösteren günümüz iş dünyasında üye ülkelerin eğitim ve yaşam boyu öğrenme, işgücü piyasaları ve sosyal güvenlik alanındaki reformları gerçekleştirmeleri kaçınılmaz bir gereklilik olarak ortaya çıkıyor.

Bu yıl birçok üye ülkeye yönelik agresif vergi planlamasına ilişkin tavsiyeler de dikkat çekiyor. Vergiden kaçınmanın bir biçimi olan agresif vergi planlaması ile vergi mükellefleri, bir vergi sisteminde ya da vergi sistemleri arasında var olan mevzuat uyumsuzluklarını veya yasal boşlukları ustalıkla kullanarak görünüşte yasaların içeriğine uygun işlemler meydana getirmekteler. Vergiden kaçınma, ulusal ekonomilerde gelirlerin azalmasıyla adil rekabeti bozarken büyümenin de önünde bir engel oluşturuyor. Avrupa Sömestri ulusal ekonomi politikalarının koordinasyonunu amaçlaması itibarıyla, güçlü, rekabetçi ve sosyal Avrupa hedefiyle agresif vergi planlaması ile de mücadele büyük önem taşıyor. 

Avrupa Sömestri İlkbahar Paketi’nde yer alan tavsiyeler üye ülkelerde hem devam eden hem de yeni ekonomik ve sosyal zorluklarla mücadele ve paylaşılan temel ortak politika hedeflerini yerine getirmelerine rehberlik ediyor.  Söz konusu tavsiyeler, 2019 Yıllık Büyüme Araştırması’nda belirtilen bütün öncelikleri ve geçtiğimiz kasım ayında yayımlanan Avro Alanı ekonomi politikalarına yönelik 2019 yılına ilişkin tavsiyeleri yansıtıyor. Raporda şubat ayında yayımlanan ülke raporlarının detaylı analizi yapılırken nisan ayında sunulan ulusal programların değerlendirmesi de yapılıyor.

Küresel büyümedeki yavaşlama, sürdürülebilir ve kapsayıcı büyümeye yönelik yapısal reformların sürdürülmesi ihtiyacını güçlendiriyor. Üye ülkelerin, Avrupa Sosyal Haklar Sütunu ile uyumlu olarak sosyal yakınsamayı artırmaları önem taşıyor. Avro Alanı’na yönelik tavsiyeler doğrultusunda üye ülkelerin ayrıca Avro Alanı’nda daha homojen bir yeniden dengelemeye doğru ilerlemesi ve Tek Pazarı güçlendirmeleri ve Ekonomik ve Parasal Birliği derinleştirme çabalarını devam ettirmeleri gerekiyor. Üye Ülkelere özel 2019 yılı tavsiyeleri, ulusal düzeyde yatırım ihtiyaçlarının belirlemesi ve önceliklendirilmesine daha fazla odaklanılmasının yanı sıra bölgesel ve yerel eşitsizliklerin giderilmesine özel önem verilmesini içeriyor.

Önerilerin Uygulanmasında Kaydedilen İlerleme

Avrupa Sömestrinin 2011'de başlamasından bu yana, üye ülkelerin kendilerine iletilen tavsiyelerin üçte ikisini uygulayarak bir miktar ilerleme kaydettikleri belirtiliyor. En fazla ilerleme finansal hizmetler ve istihdam politikalarında olurken özellikle vergi tabanının genişletilmesi, sağlık hizmetleri ve hizmetler sektöründe rekabete yönelik politikalara ilişkin tavsiyelerde uygulama oranı düşük düzeyde kaldı. Devam eden ekonomik ve sosyal zorluklar ve ekonomik görünüm üzerindeki aşağı yönlü riskler göz önüne alındığında, AB ekonomilerinin dayanıklılığının artırılması için daha güçlü reform uygulamaları yapılması önem taşıyor.

Makroekonomik Dengesizlikleri Düzeltme Çalışmaları Devam Ediyor

Makroekonomik dengesizliklerin düzeltilmesinde ilerleme devam etmekle birlikte daha fazla adım atılması gerekiyor. Bazı üye ülkelerde kamu ve özel sektör borçlarını tarihi yüksek seviyelerde olmaya devam etmesi olumsuz şoklara karşı önlem alınmasında manevra alanını daraltıyor. Diğer bazı üye ülkelerde ise, dinamik konut fiyatlarının ve birim işçilik maliyetlerinin artması nedeniyle ekonominin olası aşırı ısınmasının işaretleri görülüyor. Tüm üye ülkelerin, verimliliği ve yatırımları artırmak ve potansiyel büyümeyi desteklemeye yönelik daha fazla önlem alması gerekiyor.

Geçen şubat ayında Komisyon, Bulgaristan, Hırvatistan, Fransa, Almanya, İrlanda, Portekiz, İspanya, Hollanda, Romanya ve İsveç olmak üzere 13 üye ülkede makroekonomik dengesizlik bulunduğunu bu ülkelerden 3’ünde (GKRY, Yunanistan ve İtalya) ise aşırı dengesizlik olduğu sonucuna vardı. Önceki yıllarda olduğu gibi belirlenen dengesizliklerin Makroekonomik Dengesizlikler Prosedürü (MIP) kapsamında özel olarak izlenmesi gerekiyor.

İstikrar ve Büyüme Paktı Kapsamındaki Yönlendirme ve Kararlar

Avrupa Komisyonu 2019 yılı İstikrar ve Yakınsama Programları’na ilişkin değerlendirmeye dayanarak İstikrar ve Büyüme Paktı uyarınca birtakım adımlar attı. Bu kapsamda İspanya için Aşırı Bütçe Açığı Prosedürü’nün (EDP) kaldırılmasını önerdi. Komisyon ayrıca, AB’nin İşleyişine İlişkin Antlaşma uyarınca Belçika, Fransa, İtalya ve GKRY’nin kamu borcu ve bütçe açığı kriterlerine uyumunu gözden geçirdiği raporları kabul etti. İtalya için rapor, kamu borcuna dayanan Aşırı Açık Prosedürü sonucuna varılırken; Macaristan ve Romanya, sırasıyla 2018 ve 2017'den beri Önemli Sapma Prosedürü’ne tabi tutuldu. Bu 2 ülkeye ilişkin 2018’de önemli bir sapma görüldüğüne dair bir uyarı yapılarak belirlenen sapmayı düzeltmeleri yönünde tavsiyede bulunuldu.

Yunanistan’a ilişkin olarak Komisyon, Avrupa İstikrar Mekanizması kapsamındaki istikrar destek programının sonuçlanmasının ardından uygulamaya koyulan Gelişmiş Gözetim çerçevesindeki bu ülke için üçüncü raporunu kabul etti.  Raporda, Yunanistan’ın Ağustos 2018’den bu yana program sonrası döneme makul bir başlangıç yaptığı; ancak son aylarda reformların uygulanmasında yavaşlama olduğu ve bazı önlemlerin verilen taahhütlerle tutarlılığın sağlanamadığı ve dolayısıyla bu durumun ülke için kararlaştırılan mali hedeflere ulaşılmasında risk teşkil ettiği belirtiliyor.

Ülkeye özel öneriler, her yıl kaydedilen ilerlemeyi ve değişen çevreyi yansıtacak şekilde Avrupa Komisyonu tarafından revize ediliyor. Avro Alanı üye ülkeleri ayrıca Avro Alanı’nın ekonomi politikası hakkında tavsiyeler almaktadır. Avrupa Sömestri kapsamındaki tavsiyeler, Avrupa 2020 Stratejisi’nin uzun vadeli vizyonuyla da uyumlu bulunuyor.

Avrupa Sömestri Kapsamında Sonraki Adımlar

Avrupa Komisyonunun Ekonomik ve Mali İşler, Vergilendirme ve Gümrüklerden Sorumlu Üyesi Pierre Moscovici İstikrar ve Büyüme Paktı'nın akıllıca uygulanmasına olan bağlılıklarına dikkat çekerken aldıkları karar ve yönelttikleri tavsiyelerin mekanik bir şekilde salt kurallara uymak açısından değil, büyümeyi ve istihdamı artırmak ve sağlam kamu maliyesi oluşturmaya yönelik olduğunu belirtti. Kamu maliyesinin büyümeyi zayıflatmadan istikrarlı bir şekilde iyileştiğini ifade eden Moscovici AB’de tüm üye ülkelerde agresif vergi planlaması ile mücadele çabalarının ilerletilmesi gereğinin de altını çizdi.

Komisyon, son Avrupa Sömestri Paketi’yle üye ülkeler için hazırladığı tavsiye raporlarını onaylaması için AB Konseyine; bunların tam ve zamanında uygulanmaları konusunda da üye ülkelere çağrıda bulunuyor. Söz konusu tavsiye raporları AB bakanları tarafından tartışıldıktan sonra AB Konseyinin onayından geçecek. Bundan sonra, Komisyonun tavsiyelerinin ulusal ekonomi ve bütçe politikaları aracılığıyla ele alarak uygulanması üye ülkelerin tasarrufunda bulunuyor. Ülkelere özel tavsiyeler ve ülke raporlarında yer alan değerlendirmeler aynı zamanda 2021-2027 dönemi AB Uyum Politikası fonlarının programlanması için de analitik bir temel oluşturuyor.

Sema Gençay Çapanoğlu, İKV Kıdemli Uzmanı