İKV E-Bülteni | 2017 » 1-15 KASIM » AB GÜNDEMİ: Brexit Müzakerelerinde Altıncı Tur: Taraflar İkinci Aşamaya Geçebilecek mi?

Brexit Müzakerelerinde Altıncı Tur: Taraflar İkinci Aşamaya Geçebilecek mi?

Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılmasına ilişkin Brexit müzakerelerinin altıncı turu 9-10 Kasım 2017 tarihlerinde Belçika'nın başkenti Brüksel'de gerçekleştirildi. Bu yılın haziran ayında başlayan müzakereler, ülkenin AB'ye ödemesi gereken mali taahhütler, vatandaş hakları ve İrlanda sınırı konularında kilitlenmiş durumda. AB tarafı, Birleşik Krallık’ın üzerinde uzlaşılmış olan 2020 Birlik bütçesine ve üye ülkelerin kalkınma programlarına taahhütlerini tam yerine getirmesini şart koşuyor. Bu miktarın 20 ile 100 milyar avro arasında olduğu belirtiliyor. Ancak taraflar, net bir rakam üzerinde uzlaşma sağlayamıyor. Peki, bu durumda taraflar aralık ayında ikinci aşamaya geçebilecek mi?

Brexit Müzakerelerinde Gelinen Son Durum

Hatırlanacağı üzere Birleşik Krallık, geçen yıl haziran ayında yapılan referandumda AB'den ayrılma kararı almış, 29 Mart 2017'de Lizbon Antlaşması'nın 50’nci Maddesi’ni işleterek ayrılık sürecini resmen başlatmıştı. Bundan sonra taraflar, öncelikler ve tarihler konusunda anlaşmaya vardı. Görüşmelerin AB'nin istediği gibi sıralı bir şekilde yapılması ve ilk etapta vatandaş hakları, İrlanda ile Birleşik Krallık'a bağlı Kuzey İrlanda arasındaki sınır sorunu ve ayrılığın mali faturasını kapsayan geri çekilme, ardından ilişkilerin geleceği ve son olarak geçiş döneminin ele alınması planlandı. Buna göre, Birleşik Krallık’ın müzakerelerin başında görüşülmesini istediği Brexit sonrası ilişki modeli, AB Konseyi’nin yeterli ilerleme kaydedildiğine karar vermesi durumunda görüşülmeye başlanabilecek. Birleşik Krallık’ı Brexit Bakanı David Davis’in, AB'yi de Başmüzakereci Fransız Michel Barnier’in temsil ettiği geri çekilmeye dair müzakerelerin ilk turu haziran, ikinci turu temmuz, üçüncü turu ağustos, dördüncü turu eylül ve son olarak beşinci turu ekim aylarında yapılmıştı. Taraflar bu görüşmelerde vatandaş hakları, mali anlaşma ve Kuzey İrlanda ile olan sınır hususlarını ele almıştı.

Her ne kadar geri çekilme müzakereleri verimli geçmiş olsa da önemli konularda somut ilerleme kaydedilemedi. Taraflar görüşmelerde Brexit'in mali boyutu, vatandaş hakları ve İrlanda ile Birleşik Krallık'a bağlı Kuzey İrlanda arasındaki sınır sorunu gibi bir dizi zorlu konu üzerinde uzlaşamadı.  Bu durum, 19-20 Ekim 2017 tarihlerinde Brüksel’de bir araya gelen AB liderlerinin de gündemindeydi. Brüksel'de geçen ay düzenlenen AB Liderler Zirvesi'nde, Brexit müzakerelerindeki son durum değerlendirildikten sonra, beşinci tur müzakerelerinin ardından bir sonraki aşamaya geçmek için henüz yeterli ilerleme sağlanamadığı belirtildi. Ancak elde edilen yakınlaşmayı güçlendirmek ve müzakereleri sürdürmek amacıyla çalışmalara devam edilmesi yönünde çağrıda bulunuldu. AB Başmüzakerecisi Michel Barnier’e, müzakerelerde bir sonraki aşamaya hazırlık olarak çalışmalara başlama görevi verildi.

Bu minvalde taraflar görüşmelerde ilerleme sağlamak adına 9-10 Kasım tarihlerinde altıncı kez Belçika'nın başkenti Brüksel'de bir araya geldi. Daha önce olduğu gibi müzakereleri, AB’nin Brexit Başmüzakerecisi Michel Barnier ve Birleşik Krallık Brexit Bakanı David Davis himayelerindeki teknik ekipler sürdürdü. Ancak yine geri çekilmeye dair temel başlıklarda bir ilerleme kaydedilemedi. Örneğin iki gün süren müzakerelerde, Birleşik Krallık’ta yaşayan 3,2 milyon AB vatandaşının yanı sıra AB'de bulunan 1 milyon Birleşik Krallık vatandaşının hakları konusunda taraflar tam olarak uzlaşamadı.

AB üyesi olan İrlanda ile Birleşik Krallık'a bağlı Kuzey İrlanda arasındaki sınır sorunu ve bölgedeki barış sürecinin geleceğine ilişkin konular hususunda da altıncı tur müzakerelerinde tam bir uzlaşı sağlanamadı. Bilindiği üzere, Birleşik Krallık hükümeti, Kuzey İrlanda ve İrlanda arasındaki sınırın yeniden çekilmesini ve pasaport kontrolü gibi düzenlemelerin sıklaştırılmasını istemiyor. Ada'nın bu bölgesinde yeniden fiziki sınır uygulamasına geçilmesi durumunda, Kuzey İrlanda barış sürecinin bundan etkilenebileceği düşünülüyor. Bu kapsamda 16 Ağustos 2017 tarihinde, Londra'da yayımlanan strateji belgesinde (Northern Ireland and Ireland Position Paper), İrlanda ile sınır kapısı gibi "fiziksel bir sınır" istenmediği belirtiliyor. Strateji belgesinde ayrıca, tüm bunların Birlik ile müzakere edilmesi gerektiği; ancak, amacın mümkün olan "en görünmez sınır" olduğu ifade ediliyor. Bu belge her ne kadar Birleşik Krallık’ın stratejisini anlamak açısından önemli olsa da AB ve İrlanda'yı tatmin etmekten uzak görünüyor. AB, Birleşik Krallık’ın istediği "görünmez sınır" fikrinin bir fantezi olduğunu düşünüyor ve önce vatandaşlarının haklarının güvence altına alınması gerektiğine inanıyor.

Şüphesiz ki müzakerelerin altıncı turunun ana gündemi, Brexit'in mali boyutuydu. Taraflar, yine net bir rakam üzerinde uzlaşma sağlayamadı. Bilindiği üzere AB; Londra’dan, AB üyeliğinden doğan tüm mali yükümlülüklerini yerine getirmesini istiyor ve özellikle Birleşik Krallık’ın üzerinde uzlaşılmış olan 2020 Birlik bütçesine ve üye ülkelerin kalkınma programlarına taahhütlerini tam yerine getirmesi şartını koşuyor. Bu miktarın 20 ile 100 milyar avro arasında olduğu belirtiliyor. Her ne kadar Birleşik Krallık Başbakanı Theresa May, 22 Eylül 2017’de Floransa’da gerçekleştirdiği konuşmada herhangi bir rakam zikretmeden, AB’ye mali taahhütlerini yerine getireceklerini açıklasa da Birleşik Krallık, AB'nin bütçe konusundaki yaklaşımını "tepeden inmeci" ve "maksimalist" olarak görüyor. AB'nin Birleşik Krallık’ın mali taahhütlerini hesaplamak için kullandığı Çok Yıllı Mali Çerçevenin (MFF) ve diğer belgelerin genel içerikli olduğunun ve Birleşik Krallık’ın AB üyeliğinden doğan tüm mali yükümlülüklerini yerine getirmesinde yasal bir dayanak olamayacağının altı çiziliyor.

Tarafları Bundan Sonraki Süreçte Neler Bekliyor?

Bundan sonraki süreçte, aralık ayındaki AB Liderler Zirvesi’nde müzakerelerin ikinci aşamasına geçilmesi için yeterli ilerleme kaydedilip kaydedilmediği kararlaştırılacak. İkinci aşamada, Birleşik Krallık ve AB arasındaki Brexit sonrası ilişki modeli ve ticaret anlaşması için görüşmeler yürütülecek.

İrlanda sınırı, vatandaşlık hakları ve Birleşik Krallık’ın ödemesi gereken fatura, yaklaşık bir ay sonra düzenlenecek Liderler Zirvesi’nde masaya yatırılacak. AB liderleri, 14-15 Aralık tarihlerinde gerçekleşecek zirvede, bu başlıklarla ilgili somut öneriler görmek istiyor. Bu minvalde AB’nin Brexit Başmüzakerecisi Michel Barnier altıncı tur görüşmelerinin ardından yaptığı açıklamada, Birleşik Krallık’a AB’den ayrılma koşullarının netleştirilmesi için iki hafta süre tanıdı. Aksi takdirde aralık ayında yapılacak AB Liderler Zirvesi’nde konuyla ilgili somut bir gelişme sağlanamayacağını kaydetti. Bir karara varılması Birleşik Krallık’ın atacağı adımlara bağlı. Ancak Birleşik Krallık’ın bugünkü durumuna bakanlar, iki hafta sonra bu noktaya gelinebilmesi konusunda ümitli değil.

Şüphesiz ki görüş ayrılıklarının sürmesi yüzünden, müzakereler arzu edilen hızda ve verimlilikte ilerleyemiyor. İlerleme sağlansa bile önemli konularda iki tarafın çok daha fazla çaba sarf etmesi görünen bir gerçek. Aralık ayına kadar müzakerelerde ikinci aşamaya geçilemezse bu süreç mart ayına kalacak. Böyle bir durum geçiş süreci tartışmalarını tamamlamak için fazla zaman kalmayacağı anlamına geliyor. Bilindiği üzere, Birleşik Krallık’ın 2019 yılı mart ayında AB’den ayrılması öngörülüyor. Belirlenen takvimde, 2018 yılı ekim ayında müzakerelerin sona ermesi, 2019 yılı mart ayına kadar geçecek sürede Birleşik Krallık Parlamentosunun, AB Konseyinin ve AP’nin yapılan anlaşma üzerinde oylama yapması kararlaştırılmıştı.

Emre Ataç, İKV Uzman Yardımcısı

http://10.0.0.5/ikv_bulten/?ust_id=8123&id=8152